Polki.pl
kom. (0)

Jak zapobiegać skutkom ubocznym sterydów cz. 1

Sterydy, a poprawniej określając: steroidy, to grupa leków stosowanych od dłuższego czasu w medycynie. Błędnie je identyfikujemy ze sterydami nadużywanymi przez sportowców chcących zwiększyć swoja masę mięśniową (anaboliki). W sterydoterapii (steroidoterapii) wykorzystuje się kortykosterydy, czyli hormony produkowane przez korę nadnerczy, wykazujące silne działanie przeciwzapalne.

Jak zapobiegać skutkom ubocznych sterydów cz. 1

Fot. Depositphotos

Kilka słów o steroidach

Steroidy są substancjami rozpuszczalnymi w tłuszczach. Są naturalnie wydzielane w naszym organizmie, a zaliczamy do nich np. testosteron (hormon męski), estrogeny (hormony kobiece), kortyzon (hormon produkowany przez nadnercza), ale również cholesterol (z którego syntezowane są hormony sterydowe). Steroidy wydzielane są w naszym organizmie przez takie gruczoły jak jądra, jajniki i nadnercza. Jeżeli chodzi o leczenie za pomocą sterydów, czyli tzw. sterydoterapię – wykorzystywane są w niej hormony produkowane przez nadnercza.

Gdzie znajdują się nadnercza i co wydzielają?

Nadnercza to struktury anatomiczne występujące w naszym organizmie jako narządy parzyste. Stanowią coś w rodzaju „kapturka” okrywającego górny biegun każdej z nerek.
Jako gruczoł (narząd wydzielający hormony), są utworzone z rdzenia nadnerczy (wewnątrz) i kory nadnerczy (na zewnątrz). Kora nadnerczy wydziela takie hormony jak:

  • mineralokortykoidy – wpływają na zatrzymanie wody i sodu w organizmie, ale też przyspieszają wydalanie potasu, co skutkuje podwyższeniem ciśnienia tętniczego krwi i obrzękami; do tej grupy należy aldosteron;
  • glikokortykoidy – wpływają na wytwarzanie glukozy w wątrobie, oszczędzają jej zużycie podczas pracy mięśni, co może skutkować zwiększeniem poziomu glikemii (cukru we krwi); działają jednak silnie przeciwzapalnie i hamują reakcje alergiczne; przedstawicielem tej grupy jest kortyzon;
  • androgeny nadnerczowe – usprawniające syntezę białek, zalicza się do nich np. testosteron.

Co oznacza termin „sterydoterapia”?

Sterydoterapia lub steroidoterapia to leczenie za pomocą sterydów – a uściślając glikokortykosterydów. Są to wszystkie leki zawierające kortyzol, kortyzon i hydrokortyzon. W medycynie stosowane są m.in.

  • hydrokortyzon (Hydrocortisonum, Corhydron),
  • prednizon (Encorton) i prednizolon (Fenicort, Encortolon),
  • metyloprednizolon (Solu-Medrol, Depo-Medrol, Metypred),
  • deksametazon (Dexaven).

Leczenie sterydami jest stosowane wówczas, gdy konieczne jest stłumienie silnego stanu zapalnego, opanowanie rzutu choroby zapalnej, czy też zapobieganie groźnym reakcjom anafilaktycznym i leczenie ciężkich alergii. Chorobami, w których sterydoterapia jest często nierozłącznym elementem leczenia, są:

Astma oskrzelowa

Toczeń rumieniowaty układowy

Zespół Söjgrena

Atopowe zapalenie skóry

Sarkoidoza

Stwardnienie rozsiane

Skutki uboczne leczenia sterydami

Kortykosterydy są przede wszystkim lekami. Dzięki nim można powstrzymać progres różnych, groźnych chorób. Jednak ich stosowanie niesie ze sobą ryzyko wielu powikłań. Niektórym możemy zapobiegać i łagodzić je. Inne zaś są trudne do opanowania, w związku z czym należy stosować wskazówki lekarza, co do tego w jaki sposób odciążyć poszczególne narządy wewnętrzne. Sterydy są zatem wybierane, jako „ostatnia deska ratunku”.

Pierwszymi z omawianych powikłań sterydoterapii, będą:

  • zaburzenia gospodarki węglowodanowej,
  • retencja wody i sodu w organizmie,
  • wydalanie potasu
  • osteoporoza.

Zaburzenia gospodarki węglowodanowej

Jak już wcześniej wspomniano, glikokortykosterydy mogą wpływać na podwyższenie poziomu glukozy we krwi, co grozi rozwinięciem się cukrzycy. Glikemia rośnie z uwagi na proces oszczędzania glukozy podczas pracy mięśni, co dzieje się za sprawą kortykosterydów. Zatem najbardziej właściwym działaniem w zapobieganiu zaburzeniom gospodarki węglowodanowej będzie aktywność fizyczna i stosowanie przemyślanej diety tzw. zdrowej diety w cukrzycy. Ruch poprawia wrażliwość tkanek na insulinę, co pozytywnie wpływa na wyrównanie poziomu glukozy. Rezygnujemy z używek, takich jak alkohol i tytoń.
Niekiedy lekarz prowadzący terapię sterydami, z konkretnych wskazań, będzie mógł zaordynować leki przeciwcukrzycowe, czyli obniżające poziom cukru we krwi.
Pamiętamy też o pomiarach glukozy we krwi za pomocą glukometru na zlecenie lekarza. Kompendium na temat zapobiegania cukrzycy znajduje się w artykułach:

Profilaktyka w cukrzycy

Aktywność fizyczna – pomocna w walce z cukrzycą

Zatrzymanie wody i sodu w organizmie

Niemal wszystkie sterydy powodują zatrzymanie wody w organizmie, tzw. retencję płynów oraz podwyższenie poziomu sodu, który również odgrywa istotną rolę w tym procesie. Jak wiemy, sód i nadmiar płynów w organizmie nie są dla nas korzystne, bowiem sprzyjają podwyższeniu się ciśnienia tętniczego krwi (nadciśnienie), a także obciążeniu nerek i powstaniu obrzęków np. w okolicach kostek, rąk i twarzy. Obrzęki zaś nie tylko pogarszają ogólne funkcjonowanie, ale i stanowią problem natury kosmetycznej, ponieważ zniekształcają ciało i logicznie myśląc przyczyniają się do wzrostu masy ciała.

Aby zapobiec takim powikłaniom, wystarczy że zredukujemy w swojej diecie podaż sodu i płynów – o czym poinstruuje nas lekarz prowadzący. W razie potrzeby przepisze również leki odwadniające, które pomogą pozbyć się obrzęków i co najważniejsze – obniżą ciśnienie. Zalecanymi są leki moczopędne oszczędzające potas, np. spironolakton.

Z diety wykluczamy lub znacznie ograniczamy podaż produktów solonych, takich jak sól kuchenna – sodowa (można zamienić ją na sól magnezową lub potasową), solone orzeszki, pistacje, chipsy, produkty konserwowane, gotowe dania w słoikach, puszkach, dania instant, wędzone ryby, sery żółte, masło solone, sos sojowy, sos rybny, wody mineralne z dużą ilością jonów sodowych (polecana Dobrowianka) oraz gotowe mieszanki przypraw np. vegeta, maga, przyprawa do grilla, karkówki, gulaszu, ryb itp.

W celu zmniejszenia obrzęków kończyn, można też zastosować pozycje ułożeniowe, polegające na uniesieniu kończyn powyżej poziomu serca, stosowanie skarpet bezuciskowych, luźne (ale stabilne) obuwie, umiarkowaną aktywność fizyczną, masaże kończyn – w kierunku od palców do góry. Ulgę mogą też przynieść chłodne natryski i smarowanie kończyn maścią z wyciągiem z kasztanowca. Pamiętamy o codziennej higienie skóry i stosowaniu balsamów ochronnych, ponieważ skóra na obrzękach jest podatna na podrażnienia i zranienia.
Trzeba też pamiętać, aby regularnie dokonywać pomiaru ciśnienia tętniczego krwi – najlepiej każdego dnia – a wynik odnotować w dzienniczku samokontroli. Dzienniczek przedstawiamy lekarzowi każdorazowo podczas wizyty i kolejnych badań.

Sód

Nadciśnienie tętnicze

Jak zmierzyć ciśnienie?

„Wypłukiwanie” potasu

Potas to minerał, który występuje w każdym organizmie, także ludzkim. Jest obecny we krwi, limfie, komórkach i przestrzeniach międzykomórkowych. Pierwiastek ten wraz z sodem steruje gospodarką wodną organizmu (zapobiega obrzękom), warunkuje prawidłowe przekazywanie impulsów nerwowych, pobudza wydzielanie insuliny, uczestniczy w spalaniu węglowodanów (pomocny w walce z cukrzycą), poprawia pracę mięśni, normuje akcję serca oraz pozytywnie wpływa na skórę (przyspiesza gojenie się ran, zapobiega wysychaniu skóry). Jest więc niezbędny w zapobieganiu powikłaniom sterydoterapii.
Aby go „oszczędzić” w naszym organizmie, w leczeniu obrzęków i nadciśnienia stosowane są właśnie specjalne diuretyki (leki moczopędne), które zatrzymują potas w organizmie.
Ponadto lekarze zalecają by suplementować potas (Aspargin, Kalipoz) podczas sterydoterapii.
Warto również wdrożyć do swojej diety produkty spożywcze bogate w ten pierwiastek: suszone morele, orzechy, cytrusy, pomidory, naturalne kakao, ziemniaki, łosoś, awokado, indyk, szparagi. Rezygnujemy z takich produktów jak kawa, mocna herbata, alkohol, napoje energetyczne, które mogą „wypłukiwać” potas.

Potas

Osteoporoza

Jest to choroba polegająca na zmniejszeniu gęstości kości, w związku z czym stają się one kruche i podatne na złamania. Aby zapobiegać osteoporozie wywołanej przez sterydy zapewne lekarz prowadzący zleci przyjmowanie preparatów z wapniem np. Calperos i witaminy D, a czasem farmaceutyków z kalcytoniną – hormonem sterującym gospodarką wapniową. Ponadto zachęci do wdrożenia tych substancji do jadłospisu.

Źródłem wapnia jest mleko, nabiał: jogurty, sery białe i żółte (z tymi ostrożnie, gdyż mogą zawierać duże ilości sodu), awokado, brokuły, cytrusy, ryby i owoce morza (te również zawierają dużo sodu, więc w ich przyjmowaniu trzeba zachować umiar i spożywać je „od święta”). Witamina D znajduje się w jajach, rybach morskich, ale również może być syntezowana w naszej skórze pod wpływam promieni słonecznych. Jednak przy sterydoterapii należy unikać bezpośredniej ekspozycji na słońce i w lecie chronić swoją skórę kremami z wysokim filtrem UV. Promienie UV działają na nas również wtedy gdy przebywamy w cieniu.

Z pewnością z kąpieli słonecznych nie mogą korzystać osoby cierpiące z powodu kolagenoz, jak toczeń, czy twardzina układowa oraz chorujący na stwardnienie rozsiane (są to jednocześnie schorzenia leczone sterydami).

Istotną rolę w zapobieganiu osteoporozie odgrywa aktywność fizyczna, zwłaszcza ćwiczenia z obciążeniem, dzięki którym tworzy się tkanka kostna. Warto wiedzieć, że zrezygnowanie z nadużywania tytoniu również zapobiega niszczeniu kości.

Rola wapnia w organizmie

Witamina D

Ruch – najlepszy środek przeciwko osteoporozie

Osteoporoza

W kolejnej części zostaną omówione takie powikłania jak nadwaga i otyłość, problemy skórne i infekcje grzybicze.

Dowiedz się więcej o ubocznych skutkach sterydów z naszego forum medycznego.

Oceń5.00 / 3

Podobne w temacie Leki i preparaty

Skomentuj Jak zapobiegać skutkom ubocznym sterydów cz. 1

Gość

Podobne do Jak zapobiegać skutkom ubocznym sterydów cz. 1

Katalog prezentów
Zobacz
ostatnie wydanie tygodnika

Wysłanie formularza jest jednoznaczne z akceptacją Regulaminu portalu We-Dwoje Polki.pl