Słownik

Opłatek

Słowo pochodzi z łacińskiego oblatum – „dar ofiarny” i początkowo oznaczało chleb ofiarny, którym pierwsi chrześcijanie łamali się podczas spotkań przy modlitwie, odbywających się na pamiątkę Ostatniej Wieczerzy.

Początkowo w obrzędach tych używano tzw. prażma, czyli poświęconych, uprażonych, świeżych ziaren pochodzących z najlepszych kłosów pszenicy, albo płaskich chlebów przaśnych (nie kwaszonych i bez soli). Z czasem na ich miejscu pojawiły się cieniutkie płatki chlebowe, wypiekane z samej białej mąki i wody.

Zwyczaj łamania się opłatkiem podczas wieczerzy wigilijnej pojawił się w Polsce w XVIII wieku. Początkowo przyjął się on w domach szlacheckich, ale w ślad za szlachtą bardzo szybko został przyjęty przez inne stany w miastach i wsiach. Warto podkreślić, że zwyczaj dzielenia się opłatkiem nie jest zarezerwowany tylko dla Polski, spotykamy się z nim także na terenie Litwy, Ukrainy i Włoch.

Wigilijny biały chleb jest symbolem przebaczeniapojednania oraz znakiem miłości i pokoju. Dlatego też dzielenie się opłatkiem wyraża chęć bycia razem w zgodzie i harmonii. Opłatkom wigilijnym przypisywano wiele niezwykłych właściwości. Chroniły one dom przed wszystkimi nieszczęściami, gwarantowały dostatek i spokój. Opłatek chronił też zwierzęta przed zarazą, wilkami i złym urokiem.

Oprócz białego opłatka wypiekany był również kolorowy, przeznaczony dla zwierząt i bydła. Na Śląsku z kolei mówi się o tak zwanym „radośniku” – czyli opłatku dla dzieci posmarowanym miodem.

Na ziemi polskiej wykonywano ozdoby z opłatka. Zdaniem etnografów to zwyczaj nieznany nigdzie poza naszym krajem. Z opłatków wycinano gwiazdy, a także przestrzenne konstrukcje zwane „światami”. Pełniły one symbol narodzin Chrystusa i chroniły dom przed złymi mocami.