Słownik

Epigramat

Epigramat to zwięzły i dowcipny utwór poetycki powstały w starożytności.

Pochodzące z języka greckiego słowo epigramma oznacza po prostu „inskrypcję”. Jest to krótki, dwuwierszowy napis, początkowo umieszczany na nagrobkach i pomnikach, z czasem ewoluujący do rangi samodzielnego utworu poetyckiego. Cechuje się aforystycznym ujęciem tematu, zwięzłością i dowcipną, zaskakującą puentą. Gatunek powstał w czasach antycznych (za jego twórcę uznaje się Symonidesa z Keos) a rozwinął się w okresie renesansu, w XVIII zaś wieku przyjął formę filozofującą. Główni twórcy to Johann Wolfgang von Goethe i Voltaire. Najpopularniejszym autorem epigramatów w starożytności był Marcjalis, w Polsce tworzyli je m. in. Jan Kochanowski, Mikołaj Sęp-Szarzyński (XVI w.), Wacław Potocki (XVII w.), Stanisław Trembecki (XVIII w.), Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki (XIX w.), Stanisław Jerzy Lec (XX w.). Współcześnie rozróżnia się trzy odmiany epigramatu: satyryczną, filozoficzną i liryczną. Z biegiem czasu epigramat przekształcił się we fraszkę.

Przykład:

Jan Kochanowski, „Za wesołymi”

Jeśli muzyk u skrzypic czasem spuszcza strony,
Jeśli strzelec łuk składa we dnie nałożony,
Aby był potem tęższy, cóż za dziw, że w nocy
Człek we dnie spracowany w taneczku wyskoczy.