Jak zostać rodziną zastępczą?

Pierwszy krok na drodze do utworzenia rodziny zastępczej, prowadzenia rodzinnego domu dziecka, a także do adopcji, to obowiązkowe przygotowania kandydatów nazywane kwalifikacją.

Rodzinę zastępczą może tworzyć małżeństwo lub osoba samotna jeśli:
- mieszka w Polsce i korzysta z pełni praw obywatelskich i cywilnych,
- nie jest pozbawiona władzy rodzicielskiej,
- wywiązuje się z obowiązku utrzymania osób z najbliższej rodziny (alimentacja), jeśli stanowi tak prawo lub orzeczenie sądu,
- posiada zaświadczenie lekarskie o dobrym stanie zdrowia umożliwiającym odpowiednią opiekę nad dzieckiem,
- ma odpowiednie warunki mieszkaniowe i stałe źródło utrzymania.

Pierwszy krok na drodze do utworzenia rodziny zastępczej, prowadzenia rodzinnego domu dziecka, a także do adopcji, to obowiązkowe przygotowania kandydatów nazywane kwalifikacją. Składają się za nią: badania psychologiczne, wywiad środowiskowy oraz szkolenie. Kwalifikowaniem zajmują się ośrodki adopcyjno-opiekuńcze, czasem centra pomocy rodzinie. W praktyce przejście przez program szkoleniowy oznacza dla kandydatów udział w kilkugodzinnych sesjach (najczęściej raz w tygodniu). Są one zróżnicowane w formie, zawierają elementy wykładu, pracę w grupach, elementy psychodramy, dyskusje, rozważania konkretnych przykładów. Trener prowadzi sesje tak, by jak najwięcej zdobytej wiedzy udawało się przełożyć na praktyczne umiejętności (omawiając temat grupa sama dochodzi do najlepszych rozwiązań). Ukończenie programu szkoleniowego nie jest jednoznaczne z zakwalifikowaniem do pełnienia roli opiekuna zastępczego.

Różnice pomiędzy poszczególnymi rodzajami rodzin zastępczych mogą być znaczne, odnoszą się jednak tylko do spraw formalnych. Dotyczą np. długości pobytu dziecka w rodzinie, wysokości świadczeń w zależności od liczby dzieci, nawet stanu ich zdrowia. Treść - zadbanie o dobre życie dziecka - pozostaje ta sama.

Rodzaje rodzin zastępczych:
1. Rodzina zastępcza spokrewniona
2. Rodzina zastępcza niespokrewniona
3. Zawodowe rodziny zastępcze:
- rodzinne pogotowie opiekuńcze,
- rodzina zastępcza wielodzietna,
- rodzina zastępcza specjalistyczna.

Rodzina zastępcza spokrewniona
Funkcje rodziny zastępczej spokrewnionej pełnią zazwyczaj najbliżsi krewni dziecka: dziadkowie, wujostwo, starsze, pełnoletnie rodzeństwo. Ustanawia ją sąd rodzinny w wypadku śmierci rodziców, ich niewydolności wychowawczej czy innych problemów, których skutki niekorzystnie odbijają się na dziecku. O ustanowienie krewnego rodziną zastępczą mogą wystąpić również sami rodzice gdy np. nie maja środków na utrzymanie dziecka lub wyjeżdżają na dłuższy okres za granicę.
Rodzina zastępcza składa w sądzie rodzinnym sprawozdania z opieki nad dzieckiem, uwzględniając w nim jego sukcesy i potrzeby (najczęściej 2 razy do roku). Rodzinie zastępczej spokrewnionej przysługuje finansowa pomoc na utrzymanie dziecka.

Rodzina zastępcza niespokrewniona
Niespokrewniona rodzina zastępcza zajmuje się dzieckiem lub dziećmi, z którymi nie wiąże jej żaden stopień pokrewieństwa. Nie pełni swej funkcji zawodowo, więc nie pobiera z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Jest ustanawiana przez sąd rodzinny i przed nim składa sprawozdania z opieki nad dzieckiem. Przysługuje jej pomoc finansowa na utrzymanie dziecka i niewielki dodatek z tytułu braku pokrewieństwa. Jej funkcję może pełnić zarówno małżeństwo jak i osoba samotna. W praktyce, tam gdzie sytuacja rodzinna dziecka na to pozwala, niespokrewniona rodzina zastępcza często decyduje się na adopcję i staje rodziną adopcyjną.

Rodzina zastępcza zawodowa
Zawodowe rodziny zastępcze to rodziny, które z tytułu wykonywanej pracy otrzymują wynagrodzenie. Opiekują się niespokrewnionymi dziećmi, najczęściej we własnych mieszkaniach czy domach. Osoby takie (w wypadku małżeństwa zarówno żona jak i mąż) muszą przejść przez cykl badań i szkolenie oraz otrzymać zaświadczenie o kwalifikacji. Coraz częściej praktykuje się również przygotowywanie do obowiązków rodzin zastępczych niezawodowych (także spokrewnionych, chociaż tutaj zakres szkolenia bywa mniejszy).
W wypadku rodzin specjalistycznych szkolenie jest poszerzone o wiedzę na temat zagadnień związanych ze specjalnymi potrzebami podopiecznych dzieci (np. rehabilitacji, pielęgnacji, resocjalizacji).
Szkolenia rodzin zastępczych przeprowadzają Ośrodki Adopcyjno-Opiekuńcze, które dysponują autorskimi lub licencjonowanymi programami. Po kwalifikacji cywilno-prawną umowę o świadczenie usług podpisuje z kandydatami Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie lub - w miastach na prawach powiatu - MOPS.
Rodziną zawodową najczęściej bywa małżeństwo, chociaż np. przy krótkotrwałej formie opieki jaką jest rodzinne pogotowie, lub przy mniejszej liczbie dzieci, pełnią tę funkcję również osoby samotne. W wypadku małżeństwa wynagrodzenie otrzymuje jedna osoba, która deklaruje nie podpisywać umowy o pracę z innym pracodawcą. Druga osoba zobowiązuje się do świadczenia pomocy w opiece nad dziećmi na warunkach wolontariatu (czyli nieodpłatnie).
Poza opiekowaniem się dziećmi każda rodzina zawodowa ma obowiązek gromadzić dokumentację dziecka, składać w Centrum Pomocy Rodzinie sprawozdania z opieki (co miesiąc), odpowiadać na zapytania sądu rodzinnego i podtrzymywać (tam gdzie to możliwe) kontakt dziecka z jego rodziną naturalną.
Jak powrócić do pracy po urlopie macierzyńskim?


Rodzinne pogotowie opiekuńcze
Rodzinne pogotowie zajmuje się opieką krótkoterminową, do 12, wyjątkowo 15 miesięcy. Trafiają tu dzieci w różnym wieku, często noworodki i niemowlaki. Jest to okres, w którym rodzina naturalna dziecka, z pomocą odpowiednich służb, może rozwiązać swoje problemy, albo też czas na uporządkowanie sytuacji prawnej np. niemowlęcia i znalezienie dla niego rodziców adopcyjnych. Rodzinne pogotowie może zajmować się równocześnie trojgiem dzieci (liczba dzieci podopiecznych może zostać ustalona indywidualnie w umowie).

Wielodzietna rodzina zastępcza
W wielodzietnej rodzinie zawodowej może znajdować się równocześnie od trojga do sześciorga dzieci. Liczba dzieci podopiecznych może zostać ustalona indywidualnie w umowie. To forma opieki, która - biorąc pod uwagę obowiązki związane z opieką nad dziećmi i ich liczbę - przypomina rodzinny dom dziecka. Jest jednak mniej skomplikowana pod względem organizacyjnym i rozliczeniowym.

Specjalistyczna rodzina zastępcza
Rodzina specjalistyczna jest przeznaczona dla dzieci wymagających dodatkowej opieki czy pielęgnacji. Trafiają tu dzieci z problemami rozwojowymi, zdrowotnymi, z dysfunkcjami, niedostosowane społecznie. Równocześnie można umieścić w rodzinie specjalistycznej do trojga dzieci (liczba dzieci podopiecznych może zostać ustalona indywidualnie w umowie). Rodziny takie specjalizują się w opiece nad dziećmi z podobną grupą dysfunkcji czy jednym rodzajem problemów np. dziećmi niepełnosprawnymi lub dziećmi niedostosowanymi społecznie.
Wielodzietne i specjalistyczne zawodowe rodziny zastępcze to nowe forma opieki nad dziećmi. Istnieją w zapisie ustawowym od 2004 roku (ustawa o pomocy społecznej z 12.03.2004 r.), w praktyce są wciąż nieliczne. Rodzinne pogotowia funkcjonują od ok. 2000 r. i są już popularną rodzinną formą opieki zastępczej.


Rodzina zastępcza a rodzina adopcyjna

Rodzina zastępcza zapewnia dziecku całkowitą opiekę. Dba o jego rozwój fizyczny i intelektualny, zdrowie, ubranie i wyżywienie. Dogląda rozwoju szkolnego, pogłębia zainteresowania, organizuje wypoczynek wakacyjny. Pokazuje jak tworzyć przyjaźnie, dbać o innych i o siebie. Najkrócej mówiąc, wypełnia obowiązki rodzicielskie bez przyjmowania pełni rodzicielskich praw.
W przeciwieństwie do adopcji między dzieckiem a opiekunem zastępczym nie powstaje wieź rodzinno-prawna. Akt urodzenia nie ulega zmianie, a opiekun ma obowiązek umożliwiania kontaktu dziecka z naturalnymi rodzicami. Rodziny zastępcze mogą przyjmować pod swój dach zarówno sieroty naturalne, jak i społeczne, czyli dzieci, których rodzice biologiczni są pozbawieni praw rodzicielskich tymczasowo lub trwale. Adopcja natomiast dotyczy wyłącznie dzieci z tak zwaną uregulowaną sytuacją prawną.
Funkcja rodziny zastępczej wygasa po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności.


Czy osoba samotna, w tym także mężczyzna, może zostać rodzicem zastępczym?

Nie ma formalnych przeciwwskazań, aby osoba samotna (w tym mężczyzna) mogła zostać rodzicem zastępczym. Ustawowe wymagania dotyczą w równym stopniu małżeństw, jak i osób samotnych.


Pomoc finansowa dla rodzin zastępczych

Rodzinie zastępczej udziela się pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego w niej dziecka. Pomocy finansowej udziela starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania rodziny zastępczej.
Wysokość pomocy pieniężnej uzależniona jest od wieku i stanu zdrowia dziecka, a także niedostosowania społecznego dziecka, jeżeli wykazuje ono przejawy demoralizacji, w rozumieniu przepisów o postępowaniu w sprawach nieletnich.
Podstawą ustalania wysokości pomocy pieniężnej jest od 1 października 2006 r. kwota 1 647 zł (zwana podstawą).
W zależności od stanu zdrowia, wieku dziecka, pokrewieństwa lub jego braku, mogą mieć miejsce dodatkowe modyfikacje wysokości kwoty. Określenie zawarte w ustawie i rozporządzeniu mówiące o "częściowym pokryciu kosztów" sygnalizuje, że może zaistnieć potrzeba wkładu finansowego rodziny zastępczej w wydatki na utrzymanie dziecka.
Wysokość pomocy pieniężnej wynosi miesięcznie w przypadku dziecka:
- do 7 lat - 60% podstawy, tj. 988,20 zł
- do 7 lat, posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności - 80% podstawy, tj. 1317,60 zł
- od 7 do 18 lat - 40% podstawy, nie mniej niż 10%, tj. 658,80 zł
- od 7 do 18 lat posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności - 60% podstawy, tj. 988,20 zł
- od 7 do 18 lat posiadającego orzeczczenie o niepełnosprawności i umieszczonego w rodzinie zastępczej na podstawie ustawy, o której mowa w punkcie poprzednim - 80% podstawy, tj. 1 317,60 zł


Pomoc finansowa dla osób pełnoletnich opuszczających rodzinę zastępczą lub placówkę opiekuńczo-wychowawczą

Pełnoletnia osoba opuszczająca rodzinę zastępczą lub placówkę opiekuńczo-wychowawczą może ubiegać się m.in. o:
a) pomoc pieniężną na kontynuację nauki (486,30 zł) miesięcznie - przysługuje osobie, która spełnia określone kryterium dochodowe oraz zobowiązuje się do realizacji indywidualnego programu usamodzielnienia
b) pomoc pieniężną na usamodzielnienie - jednorazową (od 1 621 zł do 6 484 zł po zakończeniu nauki) może być przyznana na:
-polepszenie warunków mieszkaniowych
-stworzenie warunków do działalności zarobkowej, w tym podniesienie kwalifikacji zawodowych
-pokrycie wydatków związanych z nauką, których nie obejmuje pomoc pieniężna na kontynuację nauki
c) pomoc rzeczową na zagospodarowanie - jednorazową (max. 4 683 zł) w skład tej pomocy wchodzą:
-materiały niezbędne do przeprowadzenia remontu i wyposażenia mieszkania,
-niezbędne urządzenia domowe,
-pomoce naukowe,
-sprzęt rehabilitacyjny,
-sprzęt służący podjęciu zatrudnienia.

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)