POLECAMY

Stefan Żeromski "Syzyfowe prace"

Jest to autobiograficzna powieść Stefana Żeromskiego o dorastaniu i poszukiwaniu swojej drogi oraz tożsamości narodowej.

Stefan Żeromski "Syzyfowe prace"

W losach Marcina Borowicza łatwo doszukać się elementów z życia samego autora (np. gimnazjum w Klerykowie to w rzeczywistości szkoła w Kielcach, profesor  Sztetter to protektor i opiekun pisarza - Antoni Gustaw Bern). Najwięcej miejsca poświęcił Żeromski życiu Marcina i on wydaje się być głównym bohaterem. Lecz kiedy ten syn szlacheckiej rodziny zaczyna ulegać presji nauczycieli zmierzających do wynarodowienia młodzieży polskiej, pojawia się drugi bohater, syn chłopski, Andrzej  Radek.

W zakończeniu powieści, załamany wyjazdem ukochanej Biruty, Borowicz spotyka właśnie Radka i w uścisku jego ręki odnajduje wiarę w sens życia i siłę do spełnienia swego zadania. Ta scena stanowi wymowny symbol wiary Żeromskiego w lud, który dotychczas odepchnięty od kultury, dzięki swej wytrwałości i hartowi  ducha zdobywa coraz większe znaczenie.

Natomiast bohaterem zbiorowym powieści jest młodzież polska dojrzewająca w trudnych warunkach niewoli narodowej  drugiej połowy XIX wieku. Pisarz rysuje obraz szkółki wiejskiej, w której Marcin początkowo pobiera nauki.

Przedstawia niełatwą drogę do wiedzy Radka, który dzięki swemu opiekunowi Antoniemu Paluszkiewiczowi może zdobyć podstawy wykształcenia, a potem dzięki usilnej pracy i korepetycjom ma szansę ukończyć gimnazjum. Jest wreszcie w powieści rozległy obraz gimnazjum w Klerykowie, młodzieży i nauczycieli.

Oprócz dwójki głównych bohaterów mamy tu „nieszczęsnego buntownika” Figę-Waleckiego i odważnego Siegera zakochanego w poezji Mickiewicza, który wywiera znaczący wpływ na rozbudzenie się świadomości narodowej kolegów.

Wśród nauczycieli jest układny i chytrze prowadzący swoje wynaradawiające zamysły inspektor Zabielski, historyk Kustriulew - „rusyfikator w najbardziej wulgarnym znaczeniu tego wyrazu”, Majewski śledzący i donoszący na gimnazjalistów. Ale jest też lękliwy nauczyciel języka polskiego, profesor Sztetter, w którym recytacja Reduty Ordona budzi skrywane uczucie polskości.

Zobacz też : Kierunki literackie i artystyczne

Powieść pokazuje kształtowanie się świadomości narodowej młodzieży oraz jej walkę z rusyfikacją i naciskiem wynarodowienia. Starania rusyfikatorów okazują się w rezultacie daremne, „syzyfowe”, bezskuteczne. Niepoślednią rolę w tym odgrywają echa powstań narodowych. Rok 1863 pojawia się w powieści w postaci wspomnień strzelca Nogi i opowieści o chłopie powstańcu, który leży w leśnej mogile.

Ten motyw powstańczej mogiły odegrał dużą rolę w życiu Borowicza. Z pomocą przychodzi także poezja romantyczna, wiersze Mickiewicza opiewające bohaterskie postawy uczestników powstania listopadowego. Syzyfowe prace to również pochwała nauki i jej roli w życiu. Nieuleczalne chory student o nazwisku Kawka, guwerner w domu ziemiańskim, przekaże swój entuzjazm dla nauki wiejskiemu chłopcu, Andrzejowi Radkowi i wypowie znamienne słowa: „Nauka jest jak niezmierne morze... Im więcej pijesz, tym bardziej jesteś spragniony. Kiedyś poznasz, jaka to jest rozkosz... Ucz się, co tylko sił w tobie, żeby jej zakosztować!”

Utwór Żeromskiego jest również książką o narodzinach uczuć - pierwszej miłości Marcina do Biruty.

Scena spotkania młodych ludzi w parku stanowi jeden z najpiękniejszych i najbardziej subtelnych fragmentów w literaturze polskiej. Ważną rolę w powieści odgrywa dom rodzinny, miłość do matki, tęsknota za nią i ogromny żal po jej stracie. Wreszcie Syzyfowe prace to dzieło posiadające wiele wartości poznawczych, estetycznych, ale przede wszystkim niezwykle realistyczny utwór o polskiej młodzieży.

Zobacz też : Leopold Staff - liryka modernistyczna

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)