Stanisław Wyspiański "Wyzwolenie"

Sztuka napisana przez S. Wyspiańskiego wkrótce po Weselu stanowi wyraźną aluzję do Mickiewiczowskich Dziadów i polemikę z narodowymi mitami głoszony mi przez  wielkiego romantyka. Jest jednocześnie satyrą na ludzi, warstwy, stronnictwa współczesne Wyspiańskiemu, próbą przeciwdziałania istniejącym układom społeczno-politycznym.

Głównym bohaterem dramatu jest teatr jako taki, jego swoistość, urządzenia i sekrety. W kręgu akcji teatralnej dzieją się sprawy związane z Polską, z narodem. Główny bohater, Konrad zjawia się na scenie w tradycyjnym stroju teatralnym, aby stworzyć widowisko. Uwalniają go z kajdan robotnicy, siła społeczna dotychczas całkowicie zapomniana.

Teraz na scenę wchodzą aktorzy i reżyser. Na oczach widza zaczyna się „improwizacja”, tworzenie sztuki. Ma to być teatr narodowy („Teatr narodu,  sztuka, polska sztuka!” - mówi Konrad). Dekorację stanowi częściowo sala sejmowa, częściowo katedra wawelska.

Jak pomóc piersiom wrócić do formy po ciąży i karmieniu piersią?

Aktorzy stają się osobami dramatu, przedstawiającymi różne grupy społeczne. Są to postacie rdzennie polskie, magnaci w kontuszach, szlachta „szaraczkowa”, mieszczanie, mnisi i artyści.

Rozpoczyna się commedia dell’arte narodu. Rozmaite poglądy zakorzenione w świadomości narodowej reprezentują w dramacie Maski. Są to m.in.: Karmazyn,  reprezentant szlachty o pretensjach arystokratycznych; Hołysz - przedstawiciel zubożałej szlachty, wcielenie gadulstwa i zarozumialstwa; Prezes - reprezentant  stronnictwa stańczyków, głoszącego idee pokojowego rozwoju i umiaru; Prymas wzywający do pokory i posłuszeństwa; Harfiarka - uosobienie poezji młodopolskiej,  która czaruje słuchaczy formą, ale nie przynosi konkretnych rozwiązań.

Wypowiedzi Masek są wyraźnym przejawem wegetacji, zamierania, bezwładu; dekadenckie i trujące. Współcześni Wyspiańskiemu dopatrywali się w Maskach konkretnych osób ze świata kultury i polityki (np. Prymas to kardynał Puzyna, Prezes - Stanisław  Tarnowski).

Walkę z Maskami podejmuje Konrad. Odrzuca romantyczne idee na rzecz trzeźwości narodowej, dawne marzenia o „sprawiedliwości metafizycznej” i państwie  zaświatowym. Domaga się dla narodu normalnego życia państwowego. Odrzuca nawet poezję: „Poezjo precz, ty jesteś tyranem” - mówi. Widzi możliwość wyzwolenia w mocy czynu ,chce Polski realnej, nowoczesnego państwa. „Oto buduję Polskę” - stwierdza. Walka Konrada z Maskami kończy się ekstatyczną wizją. Z rąk bogini  ogniska domowego Hestii bohater bierze płonącą pochodnię, tę „żywiołową siłę, którą posiada dusza wolna.”

Zobacz też : Leopold Staff - liryka modernistyczna

W scenie III widowisko „Polski Współczesnej” inscenizuje Geniusz. Jego zadaniem jest pozbawienie przedstawicieli narodu sił witalnych, resztki życia i wprowadzenie ich do grobów wawelskich. Ale Konrad zapobiega temu i wypowiada walkę kultowi historii i tradycji. Odrzuca dawną wielkość, przeciwstawiając jej wolę życia i zwycięstwa. Jednakże on również przegra. Targnął się bowiem na uznane świętości narodowe, poezję, z której wyrósł.

W końcowej scenie dosięgają go mściwe Erynie, bo stracił pochodnię i nie może już ocalić narodu od śmierci. Idee wyzwolenia urzeczywistni sam naród. Dramat Wyzwolenie godzi w dwóch przeciwników: romantyczną poezję, zwłaszcza w ideę mesjanizmu oraz w społeczeństwo, które jest bierne i bezwolne.

Zobacz też : Kierunki literackie i artystyczne

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (1)
~gościówa/4 lata temu
bardzo mi pomogliście ; )