Romantyzm w Polsce

Wyjątkowa sytuacja porozbiorowej Polski spowodowała, że rozwój romantyzmu w naszym kraju zależał od ważnych wydarzeń politycznych i to one wyznaczają granice trwania epoki literackiej. Zjawiska zapowiadające nowe kierunki zaczynają się pojawiać już po utracie niepodległości, tj. po roku 1795. Właściwy rozwój polskiego  romantyzmu przypada na lata 1822-1863.

Teoretyczny początek nowej epoce dał w 1818 r. Kazimierz Brodziński w rozprawie "O klasyczności i romantyczności", w której wyłożył główne idee i hasła romantyzmu.
Za „praktyczny” początek romantyzmu polskiego uważa się rok 1822, datę wydania "Ballad i romansów" A. Mickiewicza. Lata 1822-1830 to wstępna faza romantyzmu.

Idee nowej sztuki realizował głównie A. Mickiewicz, zaś obok niego tworzyli Antoni Malczewski i Seweryn Goszczyński. Młodzi twórcy krystalizują swój program, piszą utwory przesycone baśniowością oraz uczuciowością. Powstają takie dzieła jak: Grażyna, Sonety krymskie, Konrad Wallenrod, II i IV cz. Dziadów Mickiewicza, Maria Malczewskiego, Zamek kaniowski Goszczyńskiego.

Komu przysługuje urlop macierzyński?

Lata 1830-1848 to dojrzała faza romantyzmu. Wyznaczają ją dwa ważne wydarzenia: powstanie listopadowe i Wiosna Ludów. Jest to okres Wielkiej Emigracji, gdy polska inteligencja masowo opuszcza kraj w obawie przed represjami zaborców, a ośrodki kultury polskiej tworzą się w Europie Zachodniej. W tym okresie ukazują się najwybitniejsze dzieła Mickiewicza, Słowackiego, Krasińskiego.

Powstają one w warunkach emigracyjnych, ale w kraju również tworzą romantycy, którzy czynem i słowem uczestniczyli w spiskach antycarskich, w powstaniu, byli  szykanowani i prześladowani przez zaborców. Są to: Teofil Lenartowicz, Aleksander Fredro, Kornel Ujejski i Władysław Syrokomla.

Lata 1848-1863 to schyłkowa faza romantyzmu. Umierają wielcy twórcy (1849 - Słowacki, 1855 - Mickiewicz, 1859 - Krasiński). Pojawia się jednocześnie nowy talent,  spóźniony wobec starszego pokolenia romantyk, Cyprian Kamil Norwid. Swoje powieści historyczne pisze J.I. Kraszewski. Rok 1863 to wybuch powstania styczniowego,  jego klęski i utraty nadziei na wyzwolenie kraju; jednocześnie to umowna data końcowa polskiego romantyzmu.

Zobacz też : Adam Mickiewicz "Sonety krymskie"

Chociaż elementy romantyczne będą trwały jeszcze w utworach niektórych twórców, pojawią się nowe, pozytywistyczne koncepcje i programy. Mówiąc o literaturze i  sztuce romantycznej, można zauważyć dwa pokolenia romantyków. Pierwsze to pokolenie ludzi urodzonych około roku 1800, którzy blisko roku 1820 opuszczają  uniwersytety wileński i warszawski. Ich twórczość wyczerpuje się w połowie stulecia, zaś udziałem przeżyć i wspomnień tych ludzi jest epopeja napoleońska i powstanie listopadowe. Do tego pokolenia należą: Mickiewicz, Malczewski, Goszczyński, Mochnacki, Słowacki, Krasiński a w muzyce F. Chopin.

Drugie pokolenie romantyków to ludzie urodzeni około 1820 roku, których działalność przypada na lata pięćdziesiąte, a ich doświadczenia życiowe stanowią przede  wszystkim represje popowstaniowe, potem rozczarowanie spowodowane Wiosną Ludów. Do grupy twórców drugiego pokolenia należą: C.K. Norwid, J.I. Kraszewski, N. Żmichowska, T. Lenartowicz, W. Syrokomla (Ludwik Kondratowicz), K. Ujejski.

Zobacz też : Postawy romantyczne

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (1)
annaneczka/6 lat temu
z tym drugim pokoleniem to nie wiadomo tak na prawdę, część podręczników nie wszystkich klasyfikuje jako romantyków, ale np. jako prekursorów modernizmu, romantycznych epigonów (którzy jeszcze pod sam koniec XIX wieku się zdarzali)albo, jak Kraszewskiego, jako pozytywistę, tylko z romantycznym zacięciem :)