Rola snu w procesie uczenia się

Czy wiesz, że tak naprawdę uczysz się w trakcie snu? Czym jest sen i faza REM, jak działa hipokamp i co zrobić, by maksymalnie wykorzystać nocny wypoczynek pod kątem nauki - dowiesz się tutaj.

Rola snu w procesie uczenia się

Ewolucja snu

Z ewolucyjnego punktu widzenia sen jest zdarzeniem niekorzystnym dla śpiącego, a mimo to na pewnym etapie ewolucji sen się pojawił.

Warto zdawać sobie sprawę z faktu, że ssaki wodne i ptaki posiadają umiejętność spania jedną półkulą – znaczy to, że potrafią zamknąć lewe oko – w tym czasie śpi prawa półkula mózgu, a następnie otworzyć oko lewe i zamknąć prawe, by tym razem we śnie pogrążyła się lewa półkula. Takie zachowanie jest uwarunkowane w przypadku ssaków wodnych koniecznością wynurzania się w celu zaczerpnięcia powietrza, a u ptaków koniecznością czuwania – obserwowania otoczenia w celu szybkiej reakcji na potencjalne zagrożenie.

Jak pomagać dziecku w nauce?

Wszystkie kręgowce stałocieplne, również człowiek, na drodze ewolucji wykształciły umiejętność zmiennego następstwa sekwencji snu i czuwania. A zatem sen musi pełnić bardzo ważną rolę w rozwoju nie tylko pojedynczego osobnika, ale także w rozwoju ewolucyjnym, inaczej biorąc pod uwagę straty na jakie naraża się organizm podczas snu nie powinien się pojawić. Główną rolą jaką pełni sen jest optymalizacja informacji zgromadzonych w czasie dnia. Podczas snu wiadomości, których chcieliśmy się nauczyć w dzień zostają utrwalone. 

W jaki sposób w czasie snu dochodzi do tej optymalizacji?

Po pierwsze hipokamp – struktura ukryta po prawej i lewej stronie wewnętrznej stronie płata skroniowego kory mózgowej – odpowiedzialny jest za uczenie się pojedynczych zdarzeń. Brak hipokampa, na przykład na skutek operacji, nie powoduje całkowitej utraty możliwości uczenia się – zachowana pozostaje zdolność nabywania nowych umiejętności, jednak uczenie się nowych zdarzeń jest niemożliwe.

Jest to główny argument przemawiający za rolą tej struktury w mózgu. Zatem jeśli uczymy się nowych zdarzeń, np. wiersza na pamięć, przebiegu I wojny światowej, kluczowych elementów literatury anglosaskiej, informacje w pierwszej kolejności trafiają do hipokampa. Zauważono również w czasie eksperymentu prowadzonego na zwierzętach, że w czasie kiedy uczą się one nowego miejsca i poruszania po nim, w ich hipokampach pojawiają się nowe neurony odpowiedzialne za rozpoznawanie tego miejsca.

W wyniku kolejnych badań potwierdzono tę prawidłowość występującą również w ludzkim hipokampie. Zatem hipokamp – pierwszy magazyn, do którego trafiają nowe informacje.

Po drugie konsolidacja – proces zachodzący w dalszej kolejności w pamięci, w celu obróbki nowych treści. Proces konsolidacji łączony jest od ponad dziesięciu lat ze snem – zauważono pewną prawidłowość: brak snu po okresie nauki zaburza proces zapamiętywania, z kolei sen wspomaga ten proces.

Po trzecie połączenia między hipokampem a korą mózgową. Sen jest tym czasem, w którym hipokamp przekazuje korze mózgowej zdobytą w czasie dnia wiedzę, to dzięki zmagazynowaniu jej w korze mózgowej możliwe jest zdawanie egzaminów, odwołanie się do treści uczonych wcześniej. Hipokamp jest nauczycielem kory mózgowej. Hipokamp uczy się szybko, ale na krótko, kora mózgowa z kolei uczy się długo, ale też dłużej przechowuje informacje. Proces uczenia się kory mózgowej zachodzi w fazie głębokiego snu. 

Fazy snu

Zdarzają nam się drzemki w ciągu dnia, śpimy nocą, raz śpimy lepiej raz gorzej, a zatem czy zawsze rola snu ma takie samo znaczenie dla uczenia się?

Kiedy zapadamy w wieczorny sen początkowo aktywność elektryczna naszego mózgu przyjmuje wartości charakterystyczne dla snu głębokiego. Następnie pojawia się sen pozornie lżejszy, ale tylko pozornie. Wykres aktywności mózgu przypomina teraz krzywą charakterystyczną dla czuwania, a mimo to napięcie mięśni jest niższe niż w fazie snu głębokiego, przy czym bardzo trudno jest obudzić śpiącego.

Tę fazę snu charakteryzują również bardzo szybkie ruchy gałek ocznych, stąd jego nazwa REMrapid eye movement. Mózg prezentuje w tej fazie dużą aktywność, jak podczas czuwania, a mimo to nie dopuszcza żadnych bodźców zewnętrznych i wewnętrznych. Ta faza snu jest najważniejsza z punktu widzenia uczenia się i jakości snu. Sen głęboki i REM przeplatają się ze sobą w ciągu nocy 5 – 6 razy. 

Rola snu REM – marzenia senne a uczenie się

W badaniach nad rolą snu w procesie uczenia się zaobserwowano również, że w tej fazie snu powtarzają się całe sekwencje aktywności z poprzedniego dnia – z okresu czuwania. Zauważono również, że najlepsze efekty dla uczenia się zachodzą wówczas, gdy sen REM pojawi się w godzinę lub dzień po treningu – nauce. 

Higiena snu

Dla lepszych efektów uczenia się nie powinno się zamieniać dobowego rytmu snu-czuwania. Nauka przeniesiona z dnia na noc wcale nie zapewni lepszych wyników, a wręcz przeciwnie – sprawi, że mózg nie będzie miał możliwości przesłanie informacji z hipokampa do kory mózgowej. By nie zaburzać dobowego rytmu snu-czuwania, należy również pamiętać o umiarkowanym stosowaniu kawy i alkoholu, które to substancje psychoaktywne zmieniają układ faz snu i jego jakość.

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)