Pokolenie "Współczesności" i "Nowa Fala"

Rok 1956 rozpoczyna trwający do 1968 r. okres współczesnej literatury polskiej nazywany okresem „naszej małej stabilizacji”.

Pokolenie "Współczesności"

Ważnym wydarzeniem politycznym jest XX Zjazd KPZR w Moskwie, na którym nowy przywódca ZSRR, Nikita Chruszczow, wygłasza referat potępiający politykę Stalina i jej następstwa, tzw. „okres błędów i wypaczeń”. W marcu tegoż roku umiera Bolesław Bierut. W czerwcu w Poznaniu dochodzi do masowych wystąpień i manifestacji robotniczych, krwawo stłumionych przez milicję. Na czele partii staje Gomułka, który zezwala na rozwój literatury i sztuki.

Na fali „odwilży” powstają pierwsze niezależne instytucje kulturalne: Klub Krzywego Koła, Studencki Teatr Satyryków, Piwnica pod Baranami, Bim-Bom i liczne kluby jazzowe. Następuje rozluźnienie cenzury, odejście od ścisłego programu realizmu socjalistycznego. Ważną konsekwencją „odwilży” są debiuty młodych twórców. Poprzedza je Poemat dla dorosłych A. Ważyka.

Jak pomóc piersiom wrócić do formy po ciąży i karmieniu piersią?

Znaczenia nabiera czasopismo „Po prostu”, trybuna wypowiedzi studentów i inteligencji, głoszących antystalinowskie ideały. Młodzi twórcy skupiają się wokół czasopisma „Współczesność” (dlatego nazwano ich „pokoleniem Współczesności”). Do debiutujących poetów należą: Miron Białoszewski (Obroty rzeczy), Zbigniew Herbert (Struna światła), Stanisław Grochowiak (Ballada rycerska), Jerzy Harasymowicz.

Debiutancki tom opowiadań Pierwszy krok w chmurach wydaje Marek Hłasko. Ukazują się utwory prozatorskie Marka Nowakowskiego, Andrzeja Brychta i Tadeusza Konwickiego. Rozwija się również teatr i twórczość dramatyczna. Powstają takie sztuki, jak: Pierwszy dzień wolności i Śmierć gubernatora L. Kruczkowskiego, Kartoteka T. Różewicza (wystawiona w 1960 r.), Tango S. Mrożka. Rozkwita również twórczośc emigracyjna.

Powstają powieści W. Gombrowicza, opowiadania G. Herlinga-Grudzińskiego oraz słynna Dolina Issy Cz. Miłosza. Jednak nadzieje związane z osobą Gomułki okazały się złudne. W 1957 r. rozpoczęły się pierwsze prześladowania, zlikwidowano „Po prostu” i „Tygodnik Powszechny”, milicja brutalnie tłumiła wystąpienia robotnicze, cenzura ingeruje w życie literackie, część pisarzy objęto absolutnym zakazem druku.

Grupa intelektualistów (m.in. M. Dąbrowska, A. Słonimski, P. Jsienica, J. Andrzejewski, W. Tatarkiewicz, M. Wańkowicz) pisze protest przeciwko prześladowaniu, tzw. List 34, skierowany do premiera Cyrankiewicza.

Kolejnym przełomem staje się w 1968 r. zdjęcie przez rząd Dziadów reżyserowanych przez K. Dejmka (ze względu za rzekomo antyrosyjską wymowę dramatu) powoduje liczne manifestacje środowisk twórczych i studenckich w marcu 1968 r., brutalnie tłumione przez milicję i ORMO. Aresztowani zostają przywódcy opozycji (Adam Michnik, Jacek Kuroń), prześladowania obejmują również ludzi narodowości żydowskiej.

Zobacz też : Literatura emigracyjna

„Nowa Fala” (1968 - 1970)

Krótki, bo zaledwie dwuletni „podokres” w literaturze współczesnej, wyrósł na podłożu wydarzeń politycznych 1968 r.: demonstracji i protestów studenckich przeciw zdjęciu z afisza Dziadów oraz represji ze strony rządu.

Wyodrębniona w ten sposób grupa poetycka „Nowa Fala” (zwana później Pokoleniem ’68) zaprotestowała przeciw zafałszowaniu i manipulacjom rządu, przeciw literaturze fałszującej rzeczywistość.

Zażądała prawdy o wydarzeniach dziejących się w Polsce, obnażenia literatury z fałszu i zakłamanych, nieprawdziwych wizji. Czołowym przedstawicielem tej grupy okazał się Stanisław Barańczak, autor tomów Korekta twarzy, Tryptyk z betonu, zmęczenia i śniegu.

Do grupy wchodzą poeci urodzeni w latach czterdziestych, debiutujący albo tuż przed rokiem 1968 (np. Ewa Lipska tomem Wiersze w 1967 r.), albo w roku 1968 (Adam Zagajewski, Ryszard Krynicki, Krzysztof Karasek, Julian Krnhauser).

Zobacz też : Wrzesień 1939 w poezji

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)