Literatura emigracyjna

Pierwszy okres współczesnej literatury emigracyjnej przypada na lata drugiej wojny światowej. Utwory powstające zarówno na Wschodzie, jak i Zachodzie Europy lub pozanią nie dorównują jednak siłą wyrazu twórczości powstającej w okupowanym kraju, lecz dochodzi w nich do głosu patriotyzm i zainteresowanie losami narodu.

Na emigracji znaleźli się przecież czołowi twórcy polscy okresu międzywojennego, tacy jak Słonimski, Tuwim, Lechoń, Gombrowicz, Kuncewiczowa. Po zakończeniu   wojny mamy już do czynienia z emigracją z wyboru wynikającą z niezgody na nowy społeczny i polityczny ład w Polsce.

Głównymi ośrodkami stały się Londyn i Nowy Jork. Skupieni wokół tych ośrodków twórcy operują dwoma kręgami tematycznymi. Pierwszy z nich to przeżycia Polaków wyzwolonych z hitlerowskich obozów  koncentracyjnych przez Amerykanów w końcowej fazie wojny.

Jak pomóc piersiom wrócić do formy po ciąży i karmieniu piersią?

Ich udziałem było wiele ciężkich i upokarzających przeżyć, a zostały przedstawione w Obozie wszystkich świętych Tadeusza Nowakowskiego i w Bitwie pod Grunwaldem T. Borowskiego. Drugim tematem są przeżycia ludzi aresztowanych przez władze radzieckie i osadzanych w obozach pracy. Należą do nich utwory: W domu niewoli Beaty Obertyńskiej, Na nieludzkiej ziemi Józefa Czapskiego, Inny świat G. Herlinga- Grudzińskiego, Mój wiek. Pamiętnik mówiony Aleksandra Wata.

Od połowy lat pięćdziesiątych centrum polskiej literatury emigracyjnej przesuwa się do Paryża i skupia wokół „Kultury” Jerzego Giedrojcia. Z pismem tym wiążą się nazwiska: J. Czapski, W. Gombrowicz, G. Herling-Grudziński, P. Hostowiec, J. Mieroszewski, Cz. Miłosz, K. Wierzyński, S. Vincenz. Wydarzenia roku 1956 w kraju mają duży wpływ na świadomość twórców emigracyjnych. Powoduje to różne postawy i konflikty.

Część twórców uznaje potrzebę pogodzenia się z realiami powojennej Polski (np. Juliusz Mieroszewski, chociaż przeciwnik systemu politycznego w kraju, wykazuje dużo rozsądku w ocenie sytuacji). Coraz częściej miejsce tematyki politycznej zostaje zastąpione przez problematykę filozoficzną, moralną, etyczną.

W tym okresie powstają: wiersze i proza Cz. Miłosza, eseje Jerzego Stempowskiego, poezja K. Wierzyńskiego, Dzienniki W. Gombrowicza. Większość tych utworów dociera do kraju, jest dostępna bądź w drugim obiegu, bądź legalnie, poprzez wydawnictwa katolickie.

Po roku 1968 nowa fala twórców literatury, głównie pochodzenia żydowskiego emigruje z Polski. Spod ich pióra wychodzą utwory oskarżające o antysemityzm. Powstają również utwory świadczące o tragicznym zagubieniu ich autorów, o niepewności, lecz większość z troską patrzy na losy ojczyzny i narodu. Wśród twórców pojawiają się nowe nazwiska: Stanisław Wygodzki, Arnold Słucki, Henryk Grynberg.

Zobacz też : Pokolenie "Współczesności" i "Nowa Fala"

Od końca lat siedemdziesiątych, zwłaszcza po sierpniu i grudniu 1981 r. w literaturze  emigracyjnej pojawia się kilka nurtów. Pierwszy z nich to twórczość pisarzy osiadłych od wielu lat poza krajem. Kontynuują oni swoje zainteresowania estetyczne, literackie i polityczne, rozwijają twórczość krytycznie nastawioną do rzeczywistości polskiej (T. Nowakowski, J. Mackiewicz), pozostają z dala od problematyki politycznej (Wit Tarnowski, Wawrzyniec Czereśniewski) bądź skupiają uwagę na problemach wewnątrzemigracyjnych (Danuta Mostwin, Zofia Romanowiczowa).

Osobne miejsce zajmuje twórczość Cz. Miłosza, skłaniająca się zwłaszcza ku problemom metafizycznym, ku tajemnicy życia i świata.

Drugi nurt stanowią autorzy, którzy w ostatnim czasie udali się za granicę, ale status ich nie jest jeszcze ustalony. Poza tym ukazują się utwory tworzone w kraju, które ze względów politycznych nie mogą być drukowane w Polsce, szczególnie w okresie stanu wojennego. Okres lat osiemdziesiątych obfituje w wielu autorów i utworów.

Wymienić należy chociażby: Moje kłopoty z historią Mariana Brandysa, Nierzeczywistość i Miesiące Kzimierza Brandysa, Raport o stanie wojennym T. Nowakowskiego. Lata dziewięćdziesiąte przynoszą stopniowe zacieranie się granic między literaturą krajową i emigracyjną. Można już mówić o jednolitej literaturze polskiej.

Zobacz też : Literatura lat wojennych

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)