Ignacy Krasicki - poematy heroikomiczne

Ignacy Krasicki - "Myszeida", "Monachomachia".

Poemat heroikomiczny

Poemat heroikomiczny posiada bogatą tradycję w literaturze europejskiej. Około VI-V w. p.n.e. powstała słynna Batrachomyomachia, czyli Bitwa żab z myszami, stanowiąca parodię Homerowskiej Iliady. W Średniowieczu powstał epos heroikomiczny o lisie.

W XVII i XVIII w. wzrasta zainteresowanie tym gatunkiem. Ten rodzaj poematu rozwija się szczególnie bujnie we Francji, gdzie służy jako dogodny oręż w dyskusjach społeczno-obyczajowych.

Jak pomóc piersiom wrócić do formy po ciąży i karmieniu piersią?

Cechą poematu jest przede wszystkim parodystyczna postawa wyrażająca się kontrastem między błahym, banalnym tematem a wielką formą epicką. Opiera się ona na sprzeczności między patetycznym, wzniosłym stylem charakterystycznym dla eposów opiewających bohaterskie czyny a komiczną treścią i mało znaczącymi bohaterami.

Poemat parodiuje epopeje poprzez wprowadzenie komicznych postaci i sytuacji, np. żaby lub myszy staczają „homeryckie” pojedynki, przemawiają podniosłym stylem starożytnych rycerzy. Dzięki tego typu zabiegom utwór doskonale nadawał się do ośmieszania zachowań i postaw. Stał się skuteczną formą walki z feudalnymi wzorami obyczajowymi.

W Polsce poemat heroikomiczny posiadał niewielkie tradycje. Do jego rozwoju przyczynił się Ignacy Krasicki, tworząc trzy utwory tego gatunku: Myszeidę, Monachomachię i Antymonachomachię.

Myszeida

Fabułę Myszeidy oparł I. Krasicki na znanej z kroniki Wincentego Kadłubka opowieści o królu Popielu. Akcję utworu umieścił w siedzibie Popiela nad Gopłem. Władca wraz ze swym zniewieściałym dworem otacza względami ród myszy, potem jego łaski przenoszą się na koty. Wygnane z granic państwa myszy podejmują walkę z przeciwnikami.

Po iście homeryckich bojach, w których zwycięstwo przechyla się raz w jedną, raz w drugą stronę, oddziały myszy i szczurów triumfują, wpadają do zamku i zjadają Popiela.

Opisy walk zwierząt i ich podniosłe w stylu przemówienia przypominają Iliadę; zaś wędrówki Gryzomira - podróże Odyseusza. Ośmiesza jednocześnie autor sytuację Rzeczypospolitej XVIII w., wprowadzając do czasów Popiela hetmanów, kanclerzy, sejmy (narady myszy i szczurów przypomina sytuację w ówczesnym parlamencie), modne damy (księżniczka Duchna i jej dwórki, pogrzeb Filusia).

Dzięki temu w poemacie obok satyry na mistrza Kadłubka dostrzegamy również wyraźne aluzje ośmieszające szlachecką anarchię i prywatę, sferę obyczajów sarmackich oraz problemy polityczne. Poemat bawi czytelnika treścią i lekkością formy, ale także zmusza do zastanowień i przemyśleń.

Zobacz też : Ignacy Krasicki - powieści

Monachomachia

Monachomachia poemat heroikomiczny I. Krasicki napisał w 1778 r. anonimowo. Towarzyszyła mu atmosfera sensacji, łatwo bowiem rozpoznano autora, który stał się obiektem oburzenia zacofanych sarmatów. Utwór atakuje bowiem sytuację Kościoła, a szczególnie zakony. Przedstawia spór między dwoma klasztorami, ośmiesza w ten sposób zakonników, ich próżniacze życie i nieuctwo. Karmelici i dominikanie z całkiem błahego powodu podejmują spór teologiczny, który przekształca się w ogólną  bójkę.

Utwór ma wyraźnie satyryczny charakter.

Sam opis miasteczka, w którym było dziewięć klasztorów, podkreśla głupotę, nieuctwo, próżniactwo i pijaństwo mnichów. Mistrzowskie osiągnięcie stanowi stylizowany na twórczość Homera opis bitwy na kufle, sandały, talerze i książki; opasłe tomiska wywodów naukowych. Zwaśnionych „rycerzy” pogodzi jedynie uroczyście wniesiony wielki kielich z trunkiem.

Poemat skrzy się dowcipem, żywą akcją, zabawnymi scenami i dosadnymi sentencjami (niektóre z nich stały się przysłowiami, np. „Szanujmy mądrych, przykładnych, chwalebnych, / Śmiejmy się z głupich, choć i przewielebnych”).

Nie sarkazmem i zjadliwością, ale pogodnym ośmieszeniem uderza w wady polskich zakonników, stawia  mnichom ciężkie zarzuty, zmuszające w ten sposób społeczeństwo do zastanowienia się nad poprawą sytuacji. Utwór ukazał się przecież drukiem w chwili, gdy Komisja  Edukacji Narodowej pracowała nad reformą szkolnictwa i stał się w ten sposób narzędziem w walce o postęp i oświatę.

Zobacz też : Prądy umysłowe epoki oświecenia

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)