Henryk Sienkiewicz "Potop"

Potop, najobszerniejszą część Trylogii, zaczął H. Sienkiewicz pisać w październiku 1884 r. w Warszawie, skończył zaś w sierpniu 1886 r. w austriackim uzdrowisku Kaltenlentgeben.

Po sukcesie Ogniem i mieczem druga część cyklu została przyjęta z wielkim entuzjazmem w kraju, gdzie zauważało się coraz aktywniejszą wynaradawiającą politykę zaborców. Temat wojny polsko-szwedzkiej ujął pisarz zgodnie z ówczesną wiedzą historyczną, opierając się na źródłach i opracowaniach. Ukazał i podkreślił wielki zryw narodu ujarzmionego przez najeźdźcę. Powieść obejmuje dwa lata najazdu 1655-1656.

Centralnym wydarzeniem jest obrona Jasnej Góry. Autor mocno uwypuklił ideologiczny sens obrony klasztoru, czyniąc zeń punkt kulminacyjny utworu. Tok rozumowania Sienkiewicza jest prosty: kiedy zawiodły więzi społeczne i polityczne, naród uległ przemocy.

Jak pomóc piersiom wrócić do formy po ciąży i karmieniu piersią?

Ostatnim czynnikiem, który spaja społeczeństwo w sytuacji kryzysowej jest religia. Właśnie ten fakt widać w reakcji mas ludowych i spontaniczności zrywu, gdy zagrożone zostało miejsce kultu. Stąd też oblężenie Jasnej Góry pobudza wolę walki, zmienia układ sił, ale potem znika za następnymi działaniami wojennymi: kampanią Czarnieckiego, oblężeniem Zamościa, zdobyciem Tykocina, bitwą pod Prostkami czy pokonaniem Karola Gustawa w widłach Sanu. Sienkiewicz wyraziście zarysowuje zwycięstwa, natomiast na plan dalszy odsuwa ówczesne klęski (np. bitwę pod Warszawą).

Zdrada magnaterii spod Ujścia i Radziwiłłów zostaje ukarana, zwyciężają ci, którzy wiernie stali przy królu i Rzeczpospolitej. Świat powieści Potop to w olbrzymiej przewadze środowisko szlacheckie. Obok postaci historycznie autentycznych (obaj Radziwiłłowie, król Jan Kazimierz, Karol Gustaw) wprowadził autor postacie z ubogiej lub średniozamożnej szlachty.

One są reprezentantami wartości etycznych i patriotycznych, na nich spoczywa ciężar walki. Większość fikcyjnych postaci ma swoje historyczne prototypy. Główny bohater Andrzej Kmicic to w rzeczywistości chorąży olszański Samuel Kmicic, dobry żołnierz, aczkolwiek niezdyscyplinowany awanturnik, skazany nawet na banicję.

Istniał również Wołodyjowski, oficer polski, który ożenił się z Krystyną Jeziorkowską - czterdziestoletnią wdową. Fakty te świadczą o dokładnej znajomości realiów epoki przez pisarza przy kreowaniu zarówno wydarzeń akcji Potopu, jak i sylwetek bohaterów. Na tle ważnych wydarzeń historycznych rozgrywa się wątek miłosny dotyczący
Oleńki Billewiczówny i Andrzeja Kmicica.

Dzieje te obfitują w skomplikowane wydarzenia, nieoczekiwane zmiany, zwątpienia i rozterki. Na szczęście wszystko kończy się dobrze: odmieniony Kmicic-Babicz wraca w chwale swoich bohaterskich czynów a dziewczyna dostrzega w nim dzielnego żołnierza i patriotę. Bo jest też ten ukochany Oleńki postacią niezwykle ciekawą i złożoną. Najpierw szlachcic skory do „bitki i wypitki”, wywołujący liczne burdy w towarzystwie wiernych kompanów, potem jest to nieszczęśliwy, odrzucony kochanek, który zasłużył w oczach dumnej panny na miano hulaki i zdrajcy.

Przysięga nierozważnie złożona Radziwiłłowi czyni go bohaterem tragicznym, gdyż jeśli złamie dane słowo, splami swój honor rycerski, a jeśli pozostanie jej wierny - okaże się zdrajcą narodu. Potem następuje metamorfoza: hulaszczy i pechowy Kmicic przeistacza się w wiernego królowi i ojczyźnie Babinicza, który dzielnie broni Jasnej Góry, ratuje z opresji króla i wsławia się wieloma walkami.

Patriotyczne czyny bohatera prowadzą do jego rehabilitacji i zapomnienia młodzieńczych grzechów. Jest więc Kmicic bohaterem dynamicznym, rozwijającym
się (przypomina tym Jacka Soplicę z Pana Tadeusza A. Mickiewicza). Bohaterów powieści łączy wspólny los, współdziałanie, wierność prawowitemu królowi
oraz wspólne uczestnictwo w kampaniach wojennych. Jednak każda postać jest zindywidualizowana, obdarzona specyficznymi cechami, jak chociażby trójka „polskich
muszkieterów”: Zagłoba, Wołodyjowski, Skrzetuski. 

Zobacz też : Motywy literackie - Bunt

Poza tym każda z postaci jest „kowalem swego losu”, dzięki różnym umiejętnościom, czasem fortelom, kształtuje własną drogę życiową i dochodzi do sukcesów lub klęsk. W ten sposób Sienkiewicz tworzy baśniowy charakter powieści: dobro zwycięża, zło zostaje ukarane. Szczególnymi rysami charakteru obdarzył pisarz Zagłobę. To typowy szlachcic polski doby sarmackiej. Dzięki niemu i jego licznym perypetiom utwór nabiera zabarwienia komicznego. Ten anegdociarz i facecjonista, wieczny orator i dyskutant lubujący się w koloryzowaniu i przesadzie, w gruncie rzeczy jest postacią pozytywną. 

Wartość postaci kształtuje bowiem pisarz głównie według stosunku do ojczyzny i króla. Potop H. Sienkiewicza to jedna z powieści historycznych, w której autor pokazał moment narodowych dziejów, gdy najważniejszą rzeczą było utrzymanie polskości. Wierzył, że współczesna mu rzeczywistość posiada swoje źródła i motywacje w przeszłości. Dlatego sięgnął do niej w chwili, gdy naród w niewoli potrzebował wsparcia literackiego dla utrzymania swej świadomości narodowej.

Zobacz też : Bolesław Prus - "Lalka"

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)