Henryk Sienkiewicz - nowelistyka

Nowelistykę Sienkiewicza ułożyć można w trzy krzyżujące się ze sobą kręgi tematyczne: chłopski, antyzaborczo-patriotyczny i amerykański. Najczęściej pojawia się w  nowelach motyw niezawinionej niedoli bohaterów: bezradność ciemnego i oszukanego chłopa (Szkice węglem, Bartek zwycięzca), bezbronność krzywdzonego dziecka (Janko Muzykant, Z pamiętników poznańskiego nauczyciela, Orso, Jamioł), poniewierka i nostalgia emigrantów (Za chlebem, Latarnik).

Henryk Sienkiewicz - nowelistyka

Szkice węglem

Nowela ukazuje ciemnotę, zacofanie i bezradność chłopów wykorzystywanych przez urzędników niższego szczebla. Tym urzędnikiem w utworze jest gminny pisarz
Załzikiewicz. Jego sylwetkę rysuje Sienkiewicz w sposób niezwykle barwny, kreując go za pomocą heroikomicznych zabiegów na wielkiego bohatera (np. opowiada o tym, kiedy Zołzikiewicz wyruszył do boju, „zatrzymał się” na płocie i niefortunnie go przeskoczył, a wydarzenie te w narracji pisarza urasta do rangi heroicznych czynów na polu  walki). Ów urzędniczyna upodobał sobie piękną żonę chłopa Rzepa i zapragnął ją zdobyć.W czasie jednej z prób poturbował go, niestety dość paskudnie, pies. Wówczas postanowił się zemścić. Sfabrykował dla chłopa „powołanie do wojska” na kilkadziesiąt lat (ciemny i niepiśmienny Rzep podpisał je, chociaż od wojska był już dawno zwolniony).

Zrozpaczona Rzepowa postanowiła działać, ale nikt jej nie pomógł. Dziedzic we dworze po ustawie uwłaszczeniowej nie musiał już dbać o chłopów, a ksiądz udzielił nieszczęśliwej kobiecie tylko upomnienia i kazał się modlić. Poszła więc do pisarza, by ratować męża przed wojskiem. Gdy ten dowiedział się o zdradzie żony, zabił ją, ucinając siekierą głowę. Historia dramatyczna i przerażająca, ale opowiedziana z wielkim humorem, z ironią traktująca Zołzakiewicza, wójta, nawet odbiorcę noweli - czytelnika, do którego autor zwraca się często jak do świadka wydarzeń. W swej wymowie utwór ma na celu zwrócenie uwagi na potrzebę „pracy u podstaw”, kształcenia mas chłopskich, by stworzyć z nich warstwę ludzi umiejących czytać, pisać i wykorzystywać swą wiedzę w obronie przed wyzyskującymi ich urzędnikami.

O czym świadczą białe plamki na paznokciach?

Janko Muzykant

Utwór opowiada o uzdolnionym muzycznie, lecz ubogim chłopcu wiejskim. Bohater podkrada się do karczmy, by posłuchać kapeli, a nawet sam robi prymitywne
skrzypeczki z drewna i włosia końskiego. Gdy zakrada się do dworu, aby zobaczyć prawdziwe skrzypce, zostaje uznany za złodzieja i postawiony przed sądem. Skazany
na karę chłosty, umiera z nadzieją, iż Pan Bóg da mu w niebie instrument. Wymowę ideową noweli podkreślają wypowiedziane przez bogaczy słowa o tym, że tylko
za granicą, w gorącym południowym słońcu, mogą rozwijać się talenty.

Zobacz też : Eliza Orzeszkowa - nowelistyka

Latarnik

Nowela powstała jako oddźwięk podróży Sienkiewicza po Ameryce i zetknięcia się z polonią. Opowiada o losie Polaka tułacza, a pierwowzorem bohatera jest rzeczywista postać - człowiek o nazwisku Siellawa. Skawiński to były uczestnik powstania i walk narodowowyzwoleńczych, człowiek nieszczęśliwy, który nigdzie nie mógł osiąść na stałe. Wreszcie odnajduje cichą przystań w samotnej latarni morskiej, gdzie zamierza dożyć końca swych dni, pogrążając się w zapomnienie i duchowy letarg. Punktem kulminacyjnym noweli jest otrzymanie przez Latarnika polskiej książki. Lektura Pana Tadeusza nie tylko nie pozwala bohaterowi odnaleźć sensu życia, ale wzmaga tęsknotę za ojczyzną, która przyczynia się do katastrofy. Nowela Sienkiewicza jest w zasadzie pozytywistyczną krytyką romantycznego myślenia i „czucia”.

Sachem

Jest historią indiańskiego wodza, który w cyrku powstałym na ziemi przodków sprzedaje resztki narodowego obyczaju. Utwór porusza problem zniszczenia w Ameryce
świata Indian, ale w podtekście zawiera obawę przed wynarodowieniem Polaków, którzy zajęci konsumpcją i bogaceniem się, zapominają o swej tożsamości narodowej.

Zobacz też : Bolesław Prus - nowelistyka

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)