Filozofia epoki

Na sposób myślenia ludzi, na literaturę i sztukę, a nawet na historię, dominujący wpływ miały trzy koncepcje filozoficzne: schopenhaueryzm, nietzscheanizm i bergsonizm.

Artur Schopenhauer (1788 - 1860)

Uważał się za kontynuatora i jedynego spadkobiercę Kanta. Reprezentował stanowisko skrajnie pesymistyczne. Uważał, że życie jest pasmem cierpień i męki. Człowiek dąży w ciągłej szamotaninie do szczęścia, błąka się beznadziejnie między pożądaniem i rozczarowaniem, zabiega o podtrzymanie egzystencji, lecz niczego nie osiąga, bo jego starania kończą się śmiercią.

Dlatego stale towarzyszy mu poczucie braku, zniechęcenia, rozpaczy. Wyzwoleniem z takiego stanu może stać się jedynie całkowite poddanie się, wyzbycie się pragnień i marzeń, nawet woli życia i pogrążenie się w niebycie, tzw. nirwana (pojęcie zaczerpnięte z religii Wschodu). Nirwana, czyli pozbycie się namiętności, spokój ducha może być ucieczką od pragnień tego świata.

Jak pomagać dziecku w nauce?

Wiara w bezsens życia i pogrążenie się w nirwanie stanowiło dla ludzi modernizmu podstawy dekadentyzmu. Pesymiści i dekadenci końca XIX wieku wierzyli, że świat jest dla człowieka samym piekłem, w którym ludzie zadają sobie nawzajem szatańskie męczarnie.

Szczęście nie jest osiągalne, dlatego należy odseparować się od społeczeństwa i zrezygnować z wszelkiego działania i woli życia. Według Schopenhauera sztuka jest wartością samą w sobie i nie powinna niczemu i nikomu służyć. Na tej podstawie moderniści wysnuli swą teorię „sztuki dla sztuki”. 

Zobacz też : Kierunki literackie i artystyczne

Swoje poglądy Schopenhauer przedstawił w dziełach: Świat jako wola i wyobrażenie, O wolności woli ludzkiej i O podstawie moralności.

Fryderyk Nietzsche (1844 - 1900)

Autor dzieła Tako rzecze Zaratustra, to filozof i myśliciel niemiecki. Schopenhauerowskiej rezygnacji i niemocy przeciwstawił kult nadczłowieka, jednostki silnej, realizującej na co dzień dionizyjskie ideały, wznoszącej się ponad przeciętny tłum. Od tych „ludzi wyższych”, których nie obowiązuje zwykła moralność mieszczańska, żąda filozof surowej pracy, panowania nad sobą i dyscypliny wewnętrznej.

Ale ta „wyższa kasta” może jedynie wówczas urzeczywistnić swe cele, gdy jednocześnie na barki „grupy niższej” - stada niewolników, będą zwalone ciężary czynności pospolitych. Klasę niewolników obowiązuje moralność niewolników i cnoty mieszczańskie. Tę teorię ludzie modernizmu wykorzystali w ataku na ówczesną, skarłowaciałą moralnie, społeczność mieszczańską.

Zaatakowali zwłaszcza jej typowego przedstawiciela - ograniczonego filistra (np. Zapolska Moralność pani Dulskiej). Natomiast nietzscheański kult człowieka, ludzkiej doskonałości i mocy został w wiele lat później wykorzystany przez Hitlera w jego ideologii. 

Zobacz też : Moralność pani Dulskiej

Henryk Bergson (1859 - 1941)

Filozof francuski, głosił intuicjonizm i koncepcje „elane vitale”. Według niego narzędziem poznania świata jest jedynie intuicja, rodzaj wyższego instynktu. Intelektem kieruje ciasny praktycyzm, który zniekształca rzeczywistość, a naukowe metody i pojęcia są szablonowe i nie potrafią prawidłowo ocenić dynamicznie zmieniających się obiektów.

W człowieku tkwią siły wewnętrzne, tak zwany pęd życiowy (elane vitale), z nich wynika ciągły rozwój i to one kierują człowiekiem. Tylko artysta jest kompetentny właściwie ocenić wewnętrzne bogactwo świata, tylko sztuka zdolna jest do poznania wszystkich praw absolutnych. 

Źródło : Wydawnictwo Printex

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)