Bolesław Prus "Lalka"

Akcja powieści B. Prusa toczy się w przeciągu niecałych dwóch lat - od początku roku 1878 do października roku następnego. Osią kompozycyjną utworu są dzieje nieszczęśliwej miłości kupca Stanisława Wokulskiego do arystokratki Izabeli Łęckiej.

Bolesław Prus "Lalka"

Konstrukcja tego wątku została przez autora skomponowana w sposób niezwykle staranny. W pierwszym tomie bohater zdobywa kolejne szczeble sukcesu na gruncie majątkowym, towarzyskim i w staraniach o rękę panny. Punktem zwrotnym jest demonstracyjny wyjazd Wokulskiego do Paryża spowodowany kryzysem psychicznym.

Potem następuje powrót, ulega silniejszej fascynacji miłosnej następny kryzys z powodu sprawy Mollinariego i wreszcie „przejaśnienie” sytuacji - zaręczyny.  Podsłuchana w pociągu rozmowa przynosi bohaterowi tragiczne „poznanie” i wywołuje katastrofę - zerwanie, próbę samobójstwa i zniknięcie Wokulskiego. Lalka jest znakomitą powieścią o miłości (dorównującą Pani Bovary Flauberta czy Annie Kareninie Tołstoja), nazywa się ją często powieścią o ludzkiej psychice.

Pieczone bataty - Kasia gotuje z Polki.pl

Psychologiczne i społeczne aspekty uczucia bohatera zostają poddane drobiazgowej analizie i wzbogacone dodatkowymi wątkami pobocznymi (np. dzieje nieszczęśliwej miłości stryja Wokulskiego i hrabiny Zasławskiej). Sam Prus określił temat powieści słowami: „przedstawić naszych polskich idealistów na tle społecznego rozkładu”.

W powieści zaprezentował trzy pokolenia idealistów: politycznego - starego subiekta Rzeckiego, maniaka bonapartyzmu, uczestnika walk na Węgrzech; idealistę miłości - Wokulskiego, który daje się obezwładnić wyobrażeniu o idealnym uczuciu i ideale kobiety; wreszcie idealistę naukowego - Juliana Ochockiego, młodzieńca "porażonego” ideą nauki, magią wiedzy i nieograniczonych możliwości człowieka.

Lalka roztacza przed czytelnikami obraz społeczeństwa polskiego końca XIX wieku. W ten sposób Prus jawi się nam jako pozytywista i diagnostyk społecznych chorób. Poznajemy niemal wszystkie warstwy społeczne. Arystokrację reprezentuje liczna galeria postaci ujętych najczęściej w sposób satyryczny. Pannę Izabelę, Łęckiego czy księcia charakteryzuje pisarz z ironią i komiczną przesadą graniczącą z karykaturą.

Arystokrację cechuje bowiem „pogarda dla wszelkiej pracy i wszelkich obowiązków”, grupowe poczucie odrębności i wyższości, a przy tym niezaradność, niezdolność do jakiegokolwiek działania, salonowe konwenanse i kastowe przesądy.

Zobacz też : Bolesław Prus - nowelistyka

Szerzy się zepsucie obyczajowe maskowane obłudą i skrupulatnym przestrzeganiem form towarzyskich. Świat arystokracji znajduje się w rozpadzie. Również mieszczanie i burżuazja są poddani ostrej krytyce: nieudolność, ospałość, groszoróbstwo bez pomysłowości i rozmachu to główne wady tej warstwy. Wprawdzie Prus z sentymentem kreśli obraz patriarchalnego sklepu Mincla, akcentuje obowiązkowość i uczciwość Rzeckiego, energię i zdolności Wokulskiego, to brak tu jednak
wyraźnej afirmacji działań mieszczaństwa.

Pisarz przedstawia obraz biedoty miejskiej, przedstawicieli nizin społecznych. Prus wyraźnie sugeruje, że trzeba większych reform i działań ze strony klas rządzących, by sytuację poprawić.

Realizm Lalki, a więc jej przynależność do pozytywistycznych nurtów zauważa się natomiast w dokładnym, niemal „lustrzanym” opisywaniu miejsc, przestrzeni, osób i realiów epoki. Prus pokazuje nam wnętrze sklepu, przedstawienie w Teatrze Wielkim, kwestę wielkanocną w kościele, wieczór w mieszczańskiej piwiarni, salę sądową i ujeżdżalnię; zamieszcza w powieści Łazienki, Królewskie Przedmieście, Służewiec, Powiśle i Nalewki; z realizmem przedstawia elementy stroju, pokój Rzeckiego czy sypialnię panny Łęckiej.

Pilnuje zgodności i prawidłowości czasu. Bohaterów charakteryzuje pośrednio i bezpośrednio, są to postacie „upsychilizowane”, żywe i barwne. Jest więc powieść Prusa dziełem panoramicznym, prawdziwym i wiernym głównym założeniom polskiego pozytywizmu.

Zobacz też : Hasła programowe pozytywizmu

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)