Szkoły specjalne – wiedza w pigułce

Jacy uczniowie są przyjmowani do szkół specjalnych? Jakie są cele takich szkół? Czym dokładnie jest szkoła specjalna i jakie są jej rodzaje? Czym są zawodowe szkoły specjalne? Jaki rodzaj pomocy oferują?

fot. Fotolia

Czym jest szkoła specjalna?

Szkolnictwo specjalne zajmuje istotne miejsce wśród współczesnych form kształcenia dzieci i młodzieży niepełnosprawnej. Jednym z najważniejszych czynników funkcjonowania szkół specjalnych jest wieloletnie doświadczenie w pracy z dzieckiem upośledzonym, ale również odpowiednie przygotowanie samej placówki dla uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych.

Szkoła specjalna jako podstawowa jednostka organizacji systemu oświaty specjalnej jest instytucją zajmującą się opieką, wychowaniem, kształceniem, rehabilitacją (rewalidacją), resocjalizacją dzieci, młodzieży i osób dorosłych niepełnosprawnych z zaburzonym zachowaniem.

Cechami ją wyróżniającymi są:

  • podmiot oddziaływań – uczeń wymagający specjalnej realizacji potrzeb edukacyjnych;
  • zachodzące procesy – oprócz wychowania i kształcenia także rehabilitacja (rewalidacja), resocjalizacja oraz mająca coraz większe znaczenie opieka;
  • lepsze warunki kształcenia – mniej liczne klasy, bogate wyposażenie w środki dydaktyczne, specjalne metody pracy oraz specjalistycznie przygotowana kadra pedagogiczna.

Według J. Kwapisz, przez szkołę specjalną lub oddział specjalny należy rozumieć odpowiednio szkołę lub oddział, w którym przebywają uczniowie mający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Nauczanie to może być zorganizowane także w zakładach opieki zdrowotnej lub zakładzie lecznictwa uzdrowiskowego. W placówkach tych zapewnia się odpowiednią organizację kształcenia oraz specjalne działania opiekuńczo-wychowawcze (Ustawa z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty, Dz. U. z 1991 roku nr 95, poz. 425, z późn. zm., nowelizacja z dnia 27 stycznia 2012 roku 1a, b).

Rodzaje szkół specjalnych

Szkoły specjalne obejmują swoim zakresem opieki wychowania i kształcenia ucznia niepełnosprawnego na wszystkich etapach edukacji szkolnej. W związku z tym w polskim systemie szkolnictwa funkcjonują:

  • szkoły podstawowe specjalne (z wyróżnieniem kształcenia zintegrowanego dla uczniów klas I–III oraz blokowego w klasach IV–VI);
  • gimnazja specjalne;
  • zasadnicze szkoły zawodowe specjalne;
  • licea ogólnokształcące specjalne,
  • szkoły średnie techniczne specjalne,
  • szkoły policealne specjalne.

Jacy uczniowie przyjmowani są do szkół specjalnych?

Z. Gajdzica podkreśla, że powszechnie przyjętym wyznacznikiem podziału szkół specjalnych jest rodzaj niepełnosprawności uczniów.

Na tej podstawie wyróżnia się szkoły specjalne dla uczniów:

  • z upośledzeniem umysłowym (w obrębie tego typu istnieje jeszcze podział ze względu na stopień niepełnosprawności);
  • z wadą słuchu (niesłyszących i słabo słyszących);
  • z wadą wzroku (niewidzących i słabo widzących);
  • przewlekle chorych, niepełnosprawnych ruchowo (najczęściej są to placówki przysanatoryjne i szpitalne);
  • z zaburzonym zachowaniem, nieprzystosowanych społecznie (placówki te znajdują się w zakładach zamkniętych dla osób nieprzystosowanych społecznie).

Zobacz też: Czy dwujęzyczność jest bezpieczna?

Mama na rynku pracy

Placówki specjalne

W zależności od specjalnych potrzeb edukacyjno-wychowawczych oraz rodzaju i stopnia niepełnosprawności dzieci i młodzieży mogą być zakładane i prowadzone następujące placówki specjalne:

  • przedszkola,
  • sześcioletnie szkoły podstawowe,
  • gimnazja,
  • szkoły zawodowe i przysposabiające do pracy,
  • nauczanie indywidualne w miejscu pobytu ucznia.

Stan placówek specjalnych z uwzględnieniem oddziałów i uczniów niepełnosprawnych na wszystkich etapach edukacyjnych za rok szkolny 2010/2011 opracował Główny Urząd Statystyczny w dokumencie Oświata i wychowanie w roku szkolnym 2010/2011. Zestawienie danych obrazuje tabela 1.

Tabela 1.
Liczba uczniów, szkół i oddziałów w placówkach kształcących dzieci niepełnosprawne

Szkoła podstawowa specjalna

Gimnazjum
specjalne

Szkoły ponadgimnazjalne specjalne

Razem

Liczba szkół

780

822

960

2 562

Liczba oddziałów

3 662

3 393

3 296

10 351

Liczba uczniów

24 459

29 733

28 129

82 321

Źródło: GUS, 2011: s. 153–158, 245.

Ogólna liczba szkół specjalnych (podstawowych, gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych) funkcjonujących w roku szkolnym 2010/2011 wyniosła 2562 placówki, w których działało 10 351 oddziałów specjalnych. W badanych szkołach uczyło się 18 2321 uczniów niepełnosprawnych.

Jakie są cele szkół specjalnych?

Szkoła specjalna to instytucja realizująca specyficzne zadania edukacyjno-wychowawcze i rozsądnie uwzględniająca indywidualne potrzeby uczniów niepełnosprawnych. Warto jednak podkreślić, że fundamentalnym celem kształcenia specjalnego – niezależnie od stopnia upośledzenia – jest przygotowanie ucznia w miarę możliwości do samodzielnego życia, w którym pełnione role będą harmonizowały z potrzebami jednostki i oczekiwaniami społecznymi. Taki właśnie cel wyznacza się wychowaniu specjalnemu zarówno w domu rodzinnym, jak i różnego rodzaju placówkach oświatowych, opiekuńczo-wychowawczych i terapeutycznych.

Zadania szkoły specjalnej szczególnie uwypuklają rewalidacyjny charakter tego rodzaju placówek, a do specyficznych celów kształcenia dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną zalicza się:

  • korygowanie zaburzonych, usprawnianie niezaburzonych funkcji psychicznych;
  • wyrabianie sprawności ruchowych i umiejętności potrzebnych do wykonywania zawodu;
  • kształtowanie nawyków i praktycznych umiejętności niezbędnych w życiu społecznym i zawodowym;
  • kształcenie właściwej postawy społecznej oraz wpajanie podstawowych zasad kultury życia codziennego;
  • wyrabianie samoobsługi i samodzielności w różnych przejawach życia codziennego.

Ustawowym celem szkoły specjalnej jest przygotowanie ucznia do życia w integracji ze społeczeństwem. (…)

Zobacz też: Mundurki szkolne – zalety i wady

Sale korekcyjne i terapeutyczne

Infrastruktura szkół specjalnych to szeroko wyspecjalizowana baza klas i klasopracowni, a także pomocy dydaktycznych niezbędnych do wszelkiego rodzaju terapii zaburzeń rozwojowych. Specyfika tego typu szkół polega na maksymalnym dostosowaniu placówki do potrzeb wszystkich wychowanków i to niezależnie od stopnia niepełnosprawności. Dla potrzeb terapii i rehabilitacji w szkołach specjalnych bardzo często funkcjonują wysoko specjalistyczne sale korekcyjne i terapeutyczne, a mianowicie:

  • snozelen,
  • sala do stymulacji polisensorycznej,
  • sala do rehabilitacji i korekcji wad postawy,
  • gabinet logopedyczny,
  • gabinet psychologiczny,
  • Biofeedback,
  • Tomatis,
  • sala Integracji Sensorycznej,
  • sala do ekspresji plastycznej,
  • pracownie ceramiczne,
  • klockownie,
  • sale do aktywizacji ruchowej poprzez zabawę,
  • sale do bajkoterapii itp.

Z myślą o rewalidacji indywidualnej i korekcyjnej tworzy się specjalistyczne gabinety wyposażone w pomoce dydaktyczne i rehabilitacyjne o wysokim standardzie. Uczniowie większości szkół specjalnych korzystają z dostosowanych pracowni: komputerowych, gospodarstwa domowego, krawieckich, stolarskich lub sal typowo przysposobionych do aktualnych potrzeb placówki i wychowanków. W szkołach tych znajdują się windy i podjazdy dla uczniów z niepełnosprawnością ruchową, bardzo często refundowane przez PFRON. (…)

Wspieranie uczniów niepełnosprawnych to również organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej, którą gwarantuje się dziecku z mocy Rozporządzenia MEN z dnia 30 kwietnia 2013 roku w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. 2013, nr 0, poz. 532). (…)

Czym są zawodowe szkoły specjalne?

Zawodowe szkoły specjalne przygotowują młodzież niepełnosprawną do pracy (bardzo często upośledzoną umysłowo) w zawodach niewymagających wysokich kwalifikacji. Głównym celem tego kształcenia jest nauka posługiwania się podstawowymi narzędziami, a także wyrobienie nawyku pracy i wykształcenie elementarnych umiejętności związanych z wybranym przez ucznia zawodem. Placówki te najczęściej oferują naukę w zawodach: piekarza, cukiernika, ogrodnika, kucharza, malarza – tapeciarza, stolarza – posadzkarza itp.

Kształcenie ucznia niepełnosprawnego w szkole zawodowej specjalnej w zależności od wybranego kierunku nauki trwa dwa lub trzy lata, a praktyczna nauka zawodu odbywa się na terenie placówki w dostosowanych klasopracowniach lub w zakładach pracy. Ukończenie szkoły przez absolwenta uprawnia go do egzaminu z nauki zawodu, który przeprowadzany jest przez Okręgową Komisję Egzaminacyjną. J. Wyczesany podkreśla, że nauka zawodu stanowi odrębną formę przygotowania do życia i pracy. Od jakości tego przygotowania w dużej mierze zależą przyszłe losy absolwentów szkół specjalnych, ich powodzenie życiowe.

Zobacz też: Jak wychować potwora?

Fragment pochodzi z książki "Uwarunkowania związane z przenoszeniem uczniów niepełnosprawnych ze szkół integracyjnych do specjalnych" autorstwa B. Grzyb (Impuls 2013). Publikacja za zgodą wydawcy.

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)