Seksualność osoby niepełnosprawnej umysłowo

Seksualność osoby niepełnosprawnej jest tematem tabu. Większość z nas nie widzi sensu dyskutowania na ten temat, ponieważ osoby z niepełnosprawnością intelektualną są postrzegane jako wieczne dzieci. Czy ich seksualność naprawdę tak bardzo różni się od naszej?

Czym jest seksualność człowieka?

Seksualność człowieka bez względu na stopień jego sprawności bądź niesprawności (intelektualnej i/lub fizycznej) podlega tym samym prawom rozwojowym. W opisie rozwoju seksualnego obowiązują trzy zasady: uniwersalności, niepowtarzalności i cech specyficznych. Uniwersalność rozwoju seksualnego każdego człowieka podlega wspólnym prawom rozwojowym, które są jednakowe dla wszystkich istot żywych, zarówno zdrowych, jak i posiadających fizyczne czy intelektualne ułomności.

Rozwój seksualny podlegając uniwersalnym prawom rozwojowym, pozostaje pod wpływem różnych czynników ze środowisk zewnętrznego i wewnętrznego, co stanowi podstawę do utworzenia indywidualnego kontekstu rozwojowego stanowiącego o niepowtarzalności drogi rozwoju każdej jednostki.

Seksualność osób niepełnosprawnych

Osoby niepełnosprawne intelektualnie obarczone są zaburzeniami funkcji psychicznych, a czasami również fizycznych o różnym stopniu nasilenia. Każda z tych osób jest odmiennie ukształtowana w wyniku jej tylko właściwych uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego. Uszkodzenia te rzutują na ogólny rozwój tych osób, na formowanie się ich osobowości, zależnie od jakości i liczby zaburzeń i nieprawidłowości psychofizycznych, co wtórnie wpływa na ukształtowanie się ich seksualności.

Cechy specyficzne rozwoju seksualnego kształtowane są pod wpływem zmiennej i niepowtarzalnej proporcji czynników zewnętrznych i wewnętrznych oddziałujących na rozwijający się organizm, począwszy od okresu życia płodowego. Rodzaj i jakość tych czynników wpływa na kształtowanie się indywidualnego, specyficznego rozwoju osobniczego, tworząc jego niepowtarzalną formę.

Polecamy: Życie z zespołem Downa

Jak wychować córkę na kobietę spełnioną?

Różnice między seksualnością osoby zdrowej oraz niepełnosprawnej intelektualnie

Seksualność osoby zdrowej oraz niepełnosprawnej intelektualnie (NI), chociaż dotyczą tego samego fenomenu, opisywana jest zjawiskami, które są inaczej manifestowane w codziennych zachowaniach. Mimo że obydwie są efektem tych samych zmiennych, to zmienne te z uwagi na działania w różnych kontekstach przyczyniają się do powstania złożonej mozaiki zachowań.

Opisanie zróżnicowania mechanizmów patofizjologicznych tkwiących u podłoża seksualności osób niepełnosprawnych intelektualnie jest bardzo trudne, ponieważ każda reakcja seksualna zawiera elementy natury biologicznej, psychologicznej i społeczno-kulturowej. W zależności od różnego rodzaju czynników zewnętrznych i wewnętrznych u poszczególnych osób z niepełnosprawnością intelektualną rozwojowe stadia seksualności mogą być opóźnione, nadmiernie bądź niewystarczająco wyrażone, nie występować w ogóle czy być źle ukierunkowane.

Seks osób niepełnosprawnych to temat tabu

Tabu, jakim większość społeczeństw do niedawna obejmowało problematykę seksualności osób niepełnosprawnych, utrudniało podejmowanie rzetelnych badań i weryfikowanie
hipotez. Przyczyny takiego stanu rzeczy są następujące:

  1. brak długofalowych badań naukowych czy dokładnych obserwacji dotyczących seksualności tych osób,
  2. wątpliwości związane z przyjęciem w odniesieniu do osób z NI tych samych kryteriów merytorycznych i metodologicznych, co do osób będących w normie intelektualnej,
  3. wielość merytorycznych orientacji myślowych związanych z podejściem i traktowaniem sfery seksualnej człowieka,
  4. postrzeganie osób głębiej niepełnosprawnych intelektualnie w konwencji „wiecznego dziecka”, a co jest z tym związane – odmawianie mu prawa do posiadania potrzeb przynależnych człowiekowi dorosłemu,
  5. ciągle jeszcze nazbyt przedmiotowe traktowanie tej grupy osób,
  6. czynnik światopoglądowy i płynące zeń konsekwencje, powodujące ostre różnice w podejściu do tych problemów badaczy laickich i badaczy o światopoglądzie religijnym.

Zwróć uwagę: Opieka nad dziećmi z zespołem Downa – instytucje

Specyfika seksualności osób niepełnosprawnych intelektualnie

Do opisania specyfiki seksualności osób niepełnosprawnych intelektualnie na poziomie ogólnym najbardziej nadaje się model ekologiczny, traktujący seksualność jako niezróżnicowaną siłę napędową o złożonych uwarunkowaniach. Model ekologiczny traktuje seksualność jako dyspozycję do reagowania w określony sposób na określone bodźce.

Dyspozycja ta powstaje na podłożu dwóch komponentów. Są to: wrodzone właściwości biofizjologiczne, podlegające przemianom w procesie ontogenezy, oraz właściwości nabyte, powstałe na drodze uczenia
się, stanowiące sumę biograficznych doświadczeń seksualnych człowieka.

Obydwa te komponenty składają się na motywację seksualną wyrażającą się w sile popędu seksualnego, jak i potencji seksualnej (rozumianej jako zdolność do reakcji seksualnej) oraz pobudliwości seksualnej (rozumianej jako gotowość do reakcji seksualnej pod wpływem bodźców zewnętrznych). Motywacja seksualna jest zdeterminowana przez stan biofizjologiczny organizmu oraz przez procesy uczenia się i doświadczenia seksualne.

Motywacja seksualna - czynniki biofizjologiczne

Wśród czynników biofizjologicznych warunkujących siłę motywacji seksualnej należy wymienić

  • genetycznie zaprogramowane właściwości przekazywane na zasadzie dziedziczenia,
  • prenatalny i postprenatalny rozwój organizmu człowieka,
  • stan układu neuroendokrynnego, a szczególnie prawidłowe funkcjonowanie kory mózgowej, ośrodków podkorowych, podwzgórza, rdzenia kręgowego, nerwów obwodowych i receptorów zmysłowych,
  • prawidłowy poziom hormonów na szczeblu ośrodkowym, transferowym i obwodowym,
  • prawidłowe funkcjonowanie układów enzymatycznych zabezpieczających przemianę materii,
  • prawidłowe funkcjonowanie neuroregulatorów, a przede wszystkim amin biogennych.

Kora mózgowa spełnia funkcje kontrolujące i regulacyjne w zakresie reakcji seksualnych. Mechanizm działania kory mózgowej w odniesieniu do seksualności polega na pobudzaniu lub hamowaniu reakcji seksualnych. Uszkodzenie kory mózgowej może prowadzić do przewagi mechanizmów podkorowych w regulacji funkcji seksualnych. W takich przypadkach zachowania popędowe nie podlegają hamującemu wpływowi intelektu i wychowania, co prowadzi do odhamowania zachowań seksualnych. Dochodzi wówczas do wzmożonej aktywności seksualnej, która nie wynika z faktu większego popędu seksualnego niż przeciętny, aczkolwiek w odbiorze społecznym może sprawiać takie wrażenie.

Warto wiedzieć: Jak stymulować rozwój dziecka z zespołem Downa?

Motywacja seksualna - czynniki nabyte

Wśród czynników nabytych, wpływających na poziom motywacji seksualnej, należy wymienić doświadczenia seksualne powstałe na zasadzie procesów uczenia się (identyfikacja, naśladownictwo, proces warunkowania, imprinting i inne). Obniżony poziom intelektu u osób niepełnosprawnych intelektualnie powoduje trudności w uświadomieniu i wychowaniu seksualnym tych osób.

Pojęcie norm etycznych zachowania seksualnego jest dla wielu niezrozumiałe. Nauczenie antykoncepcji tych osób może okazać się zadaniem bardzo trudnym. Brak krytycyzmu, brak możliwości intelektualnej oceny sytuacji i konsekwencji określonych zachowań stwarza wiele zagrożeń związanych ze sferą seksualną, np. niepożądanej ciąży, zakażenia chorobą przenoszoną drogą płciową lub wykorzystania seksualnego.

Dlaczego seksualność osób niepełnosprawnych jest inna niż nasza?

Człowiek się rodzi z wyposażeniem neurofizjologicznym, które pozwala na odczuwanie rozkoszy przy stymulacji narządów płciowych i stref erogennych, która może narastać aż do punktu kulminacyjnego (orgazm). Stymulacja i orgazm w sensie teorii uczenia się oddziałują jako wzmocnienie i nasilają tendencję do poszukiwania sytuacji podniecających, które mogą je wyzwolić. Osoby z niepełnosprawnością intelektualną,
gdy poznają siłę doznań seksualnych i nauczą się wywoływać orgazm, wówczas dążą do jego doznawania bezkrytycznie i bez zahamowań.

Przyjemność seksualna redukując stany napięcia, przynosi im ulgę, zatem starają się powtarzać sytuację jak najczęściej. Istota ich niepełnosprawności wiąże się również z brakiem umiejętności właściwej oceny, które zachowania intymne są akceptowane w miejscach publicznych, np. pocałunki, a które naruszają zasady współżycia społecznego, np. publiczna masturbacja. Dążenie do zaspokojenia seksualnego, w miejscu i czasie, w których aktywność seksualna nie powinna być podejmowana, może być przyczyną licznych konfliktów z otoczeniem.

Polecamy: Dziecko z zespołem Downa – trudna, ale piękna miłość

Fragment książki "Niepełnosprawność intelektualna – etiopatogeneza, epidemiologia, diagnoza, terapia" (Wydawnictwa Continuo, 2012). Tytuł, lid i śródtytuły pochodzą od redakcji. Publikacja za zgodą wydawcy.

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)