Rola rodziny w rozwoju psychoseksualnym dzieci niepełnosprawnych umysłowo

Postawa rodziców dziecka z niepełnosprawnością i ich przeżycia emocjonalne są bardzo ważne dla rozwijającego się dziecka. Dlaczego niektórzy rodzice nie akceptują niepełnosprawności swojego dziecka? Czego najbardziej obawiają się rodzice dziecka niepełnosprawnego umysłowo?

Postawa rodziców a seksualność ich niepełnosprawnych dzieci

Przebieg procesu kształtowania i przekazywania wartości, dokonującego się w rodzinie, zależy od stopnia jej przygotowania do życia małżeńskiego i rodzinnego, stosowanych metod i walorów osobistych, jakimi odznaczają się wychowujący rodzice. Uwarunkowany jest również konkretną sytuacją, w jakiej żyje rodzina.

Socjalizacja jednostki dokonuje się przede wszystkim w domu rodzinnym i w tej konkretnej rodzinie zostają określone poglądy, wierzenia i system wartości.

Jednostka zastaje określoną kulturę rodziny, której wpływowi jest poddana od samego początku życia. Każdy etap rozwoju psychoseksualnego dziecka odpowiada innej rzeczywistości, do której rodzice powinni dostosować odpowiednie działania wychowawcze.

Na osiągnięcie określonego stadium rozwoju ogromny wpływ ma także odpowiednia stymulacja ze strony otoczenia społecznego, będąca w tym przypadku mniej lub bardziej celową interwencją wychowawczą dorosłych w przebieg psychoseksualnego rozwoju dziecka.

W przypadku dzieci z niepełnosprawnością intelektualną rodzice od wczesnych lat powinni kształtować u swoich dzieci świadomość własnego ciała i narządów płciowych (w okresie treningu czystości), akceptacji siebie i swojej płciowości, pomagać w wyrabianiu nawyków zgodnych z normami społecznymi, uczyć szacunku do własnej intymności.

Z badań empirycznych wynika, że niepełnosprawne dziewczęta, które nie zostały przygotowane do pojawienia się pierwszej miesiączki, interpretują ją jako objaw zranienia, ciężkiej choroby, a także jako coś brudnego i negatywnego. Rodzi to niekiedy zachowania agresywne, autoagresyjne, a nawet depresję.

W przypadku dorastających chłopców z głębszą niepełnosprawnością intelektualną reakcje negatywne pojawiają się wobec pojawienia się owłosienia łonowego lub pachowego czy też pierwszej ejakulacji

Polecamy: Uczucia nastolatka z zespołem Downa

Jak wychować córkę na kobietę spełnioną?

Tymczasem w postawach rodziców dominuje restrykcyjny lub ambiwalentny stosunek do problemów związanych z wychowaniem seksualnym własnych dzieci. Często czują się zagubieni i bezradni, co wtórnie odbija się na seksualności ich niepełnosprawnych dzieci.

Rodzice przyjmują przede wszystkich postawę ochraniającą. Ich podłożem jest przede wszystkim strach przed konsekwencjami współżycia seksualnego dla ich dzieci. Rodzice przyjmują postawę negującą seksualność własnych dzieci i ignorują objawy dojrzewania seksualnego. Utrzymywanie statusu „wiecznego dziecka” to forma obrony przed złożonymi problemami towarzyszącemu dorosłości.

Czego obawiają się rodzice niepełnosprawnych dzieci?

Badania wykazały, że 80% rodziców wyrażało obawę przed przejawami płciowości dziecka niepełnosprawnego intelektualnie. Podejmowanie planowych działań na rzecz kształtowania tożsamości seksualnej swoich dzieci deklarowało zaledwie 20% rodziców.

Brak inicjatywy w tym zakresie rodzice wyjaśniali brakiem kompetencji – 65% oraz brakiem przystępnych opracowań na temat rozwoju psychoseksualnego dzieci niepełnosprawnych intelektualnie – 20%.

Zdaniem badanych rodziców (80%), to placówki rehabilitacyjno-edukacyjne powinny kształtować tożsamość seksualną ich niepełnosprawnych dzieci oraz prowadzić proces edukacji seksualnej.

Z innych badań wynika, iż najczęstszym problemem wymienianym przez rodziców niepełnosprawnych dzieci jest nieumiejętność odpowiedzi na pojawiające się pytania. Bardzo często są oni niepewni tego, co dziecko już wie, lub powinno wiedzieć.

Obawiają się, że samo poruszenie tej tematyki wywoła nadmierne zainteresowanie seksem, a naukę na temat seksualności nietrafnie traktują jako czynnik prowokujący do podjęcia aktywności seksualnej przez dziecko. 62% rodziców jest przeciwna podjęciu współżycia przez swoje niepełnosprawne dziecko.

Warto wiedzieć: Zespół Downa – gdzie szukać pomocy?

Rodzina bazą dla rozwoju psychoseksualnego niepełnosprawnego dziecka

Atmosfera domu rodzinnego jest bazą dla rozwoju psychoseksualnego. Wśród potrzeb psychicznych małego dziecka szczególne znaczenie mają potrzeba bezpieczeństwa i potrzeba kontaktu emocjonalnego. Pozostają one w ścisłym związku ze sobą, ponieważ dziecko czuje się bezpieczne wówczas, jeśli jego potrzeba kontaktu emocjonalnego jest zaspokojona.

Dla dziecka, które nieświadomie traktuje matkę lub ojca jako wzór dorosłego przedstawiciela danej płci, interakcja emocjonalna staje się podstawą do wytworzenia nawykowego stosunku emocjonalnego do
płci przez nich reprezentowanej.

Obserwacje i przyswajanie wzorców jest podstawowym czynnikiem w kształtowaniu roli płciowej. Stosunki emocjonalne między dziećmi i rodzicami, a także między rodzeństwem są istotnym elementem dla rozwoju osobowości, kształtowania podstaw erotyki i zdrowia psychicznego.

Rodzice są dla dziecka podstawowymi źródłami wartości, zasad moralnych i wzorów postępowania. Według klasycznej teorii psychoanalitycznej najważniejszym etapem w procesie kształtowania się charakteru jest okres niemowlęctwa i wczesnego dzieciństwa. Osobowość kształtuje się do około 5. roku życia, natomiast późniejszy rozwój polega przede wszystkim na dalszym cyzelowaniu tej podstawowej struktury.

Zdarzenia z dzieciństwa budują osobowość i wpływają na dalszy rozwój psychoseksualny. Rozwój psychoseksualny dzieci z niepełnosprawnością intelektualną jest zaburzony z uwagi na ograniczenia towarzyszące tej niepełnosprawności: zaburzenia pamięci, upośledzenie zdolności zapamiętywania. Dlatego poszczególne etapy rozwojowe tych dzieci mogą ulegać znacznemu opóźnieniu, być źle ukierunkowane lub nie występować w ogóle.

Zobacz także: Dojrzewanie nastolatków z zespołem Downa

Fragment książki "Niepełnosprawność intelektualna – etiopatogeneza, epidemiologia, diagnoza, terapia" (Wydawnictwa Continuo, 2012). Tytuł, lid i śródtytuły pochodzą od redakcji. Publikacja za zgodą wydawcy.

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (1)
~zak/2 lata temu
brzydze sie tymi wszystkimi Downami i debilami.Jestem w 100% za aborcja.Nie dalbym nawet grosza za to paskudztwo