Mowa dziecka – jak poznać, że dziecko ma autyzm?

W zależności od tego, czy mamy do czynienia z wczesnym, czy późnym rozwojem autyzmu, dziecko autystyczne inaczej komunikuje się z ludźmi. Po czym poznać, że dziecko ma autyzm? Jak mówi dziecko autystyczne? Co w mówieniu sprawia mu najwięcej trudności?

fot. Fotolia

Dzieci z wczesnym i późnym rozwojem autyzmu

Na zależność obrazu zaburzeń mowy i komunikowania się od dynamiki rozwoju autyzmu u małych dzieci wskazują badania H. Jaklewicz. Autorka wyodrębnia dwie grupy dzieci z autyzmem ze względu na wiek życia, w którym wystąpiły u nich pierwsze objawy zaburzenia:

  • dzieci z wczesnym rozwojem autyzmu (do 12. miesiąca życia);
  • dzieci z późnym rozwojem autyzmu (po 12. miesiącu życia).

Przebieg każdej postaci autyzmu różni się dynamiką zachodzących zmian. Istotne różnice obserwuje się w rozwoju mowy. Zaburzenia mowy są wysoce charakterystyczne, ale nie jednorodne.

Mowa dzieci z wczesnym rozwojem autyzmu

Dzieci z pierwszej grupy od najwcześniejszego okresu życia nie podejmują prób komunikacji z matką i innymi osobami z otoczenia. Nie obserwuje się znacznego postępu w rozwoju społecznej komunikacji językowej i niejęzykowej. Rozwój mowy zatrzymuje się na etapie wokalizacji przedsłownej.

U tych dzieci słabo są wyrażone lub nie występują wokalizacja odruchowa i gaworzenie. Komunikacja niewerbalna pozostaje w obszarze prostych komunikatów, których repertuar tylko nieznacznie powiększa się w miarę dorastania dziecka. Pojawia się echolalia bezpośrednia, która dotyczy powtarzania zazwyczaj pierwszych lub ostatnich sylab wyrazu.

Rozumienie mowy jest lepsze niż mowa czynna. W miarę dorastania dziecko zaczyna stosować proste formy przekazu niewerbalnego. Około 5.–6. roku życia mogą się pojawić pierwsze słowa, które nie służą do komunikacji interpersonalnej, ale raczej do wyegzekwowania konkretnego żądania lub zaspokojenia konkretnej potrzeby. Zabawa ma ograniczony charakter, dziecko nie podejmuje w niej prób interakcji z innymi osobami z otoczenia.

Jest wysoce prawdopodobne, że dzieci z tej grupy nie uzyskają umiejętności posługiwania się mową ekspresyjną w komunikacji społecznej. We wczesnej postaci autyzmu wycofanie lub brak potrzeby kontaktu społecznego są bardzo głębokie i ujawniają się już w pierwszych miesiącach życia.

Z kolei brak postępu w rozwoju umiejętności społecznych towarzyszy głębokim zaburzeniom w kształtowaniu się mowy. Większość dzieci z tej grupy pozostaje mutystyczna do końca życia. Zaburzenia rozwoju mowy u dzieci z wczesną postacią autyzmu uwarunkowane są defektem wczesnej fazy rozwoju przedjęzykowych umiejętności. Nie jest dotychczas wyjaśnione, czy defekt w rozwoju mowy ekspresyjnej, i prawdopodobnie jej rozumienia, uwarunkowany jest genetycznie, organicznie, czy funkcjonalnym zaburzeniem organizacji mózgowej.

Zobacz też: Rozwój emocjonalny oraz rozwój komunikacji u dzieci z autyzmem

Mama na rynku pracy

Mowa dzieci z późnym rozwojem autyzmu

Natomiast dzieci z późnym rozwojem autyzmu (po 12. miesiącu życia) charakteryzują się nadmierną wrażliwością na bodźce zewnętrzne i nowe sytuacje.

Późna postać autyzmu rozwija się po okresie prawidłowego funkcjonowania dziecka (lecz przed 3. rokiem życia).

Dzieci te nie tolerują zmian zachodzących w otoczeniu. Reagują silnym lękiem na próby rozdzielenia z matką. Przechodzą przez fizjologiczne fazy rozwoju mowy, budują proste wyrażenia słowne. Potem następują szybki regres mowy i wycofanie się z kontaktów społecznych. Następuje to często między 15. a 24. miesiącem życia.

Regres mowy może być stopniowy lub nagły; może się nakładać na subtelne, istniejące wcześniej opóźnienia rozwojowe lub atypowy przebieg rozwoju (np. niezwykle intensywne zainteresowanie w 1. roku życia niektórymi przedmiotami lub innymi bodźcami, które nie mają społecznego charakteru. Stanowi on pierwszy sygnał rozwijającego się autyzmu.

Proces ten przebiega na kilku etapach. Najpierw dochodzi do skrócenia wypowiedzi słownych, które przyjmują postać komunikatów telegraficznych. Następnie dziecko przestaje formułować proste zdania i posługuje się pojedynczymi wyrazami, które nie służą komunikacji interpersonalnej.

Regresowi mowy ekspresyjnej towarzyszy ograniczenie komunikatów niewerbalnych. Pojawia się echolalia odwleczona i bezpośrednia. Wypowiedzi echolaliczne bardzo wiernie naśladują intonację i akcent nadawcy, nawet jeśli są odtwarzane po kilku miesiącach. U dzieci z tej grupy występują problemy z prawidłowym użyciem gramatyki, mowa jest stereotypowa, obserwuje się zaburzenia rytmu i tonu oraz trudności pojęciowe.

Wypowiedzi telegraficzne utrzymują się długo, podobnie agramatyzmy i neologizmy w wypowiedziach. Możliwości rozumienia zjawisk są ograniczone, a to, co do dzieci dociera, pojmują one bardzo dosłownie, nie będąc w stanie zanalizować pojęć abstrakcyjnych. Mają też trudności z włączaniem określeń do mowy funkcjonalnej. Niewiele z nich potrafi wykorzystać język w odpowiedni sposób do wyrażania i komunikowania innym swoich potrzeb, uczuć i myśli.

Rozwój mowy u dzieci z późną postacią autyzmu jest długim procesem, który przebiega równolegle z postępem w rozwoju umiejętności społecznych i funkcji poznawczych. Ta postać autyzmu jest prawdopodobnie związana z blokadą, która prowadzi do regresu mowy, hamuje naturalną dla dziecka potrzebę związków z innymi ludźmi i poznawania świata. Z obserwacji dzieci z późną postacią autyzmu wynika, że jego pierwsze symptomy wystąpiły w bardzo krótkim czasie po przeżyciu przez dziecko sytuacji psychicznie dla niego traumatyzującej.

Zgodnie z przyjętym dynamicznym podziałem zmian pojawiających się u dzieci z autyzmem można uznać, że zaobserwowanie pierwszych symptomów autyzmu jest uwarunkowane przebiegiem procesu nabywania wiadomości i umiejętności w 1. roku życia, głównie umiejętności społecznych, w tym komunikacji.

Na etapie wokalizacji następuje zahamowanie rozwoju mowy w przypadku autyzmu wczesnego, natomiast w późniejszym autyzmie dzieci przejawiają opóźnienie w stosunku do rówieśników. Ocena zaburzeń mowy jest ważnym obszarem penetracji badawczej dla wczesnej diagnozy autyzmu, wyjaśnienia jego patogenezy, ma także ogromne znaczenie w prognozowaniu rehabilitacji i terapii dla dziecka.

Zobacz też: Co powinno jeść dziecko autystyczne?

Fragment pochodzi z książki „Dzieci o specjalnych potrzebach komunikacyjnych” autorstwa B. Winczury (wydawnictwo Impuls, 2014). Publikacja za zgodą wydawcy.

Tagi: dzieckoopiekaautyzmmowa
SKOMENTUJ
KOMENTARZE (1)
Arletta Bolesta/miesiąc temu
Nt. chociażby autyzmu, jednak w kontekście kościelnego procesu o nieważność małżeństwa zapraszam również na mój blog. dr Arletta Bolesta adwokat kościelny