Jak wygląda rewalidacja osób głęboko upośledzonych?

Rewalidacja jest procesem przywracania człowieka do społeczeństwa jako dobrze funkcjonującej jednostki. W przypadku osób upośledzonych rewalidacja ma ogromne znaczenie w usprawnianiu takiej osoby. Na jakich zasadach opiera się rewalidacja osób upośledzonych umysłowo?

Jak wygląda rewalidacja osób głęboko upośledzonych?

Co oznacza słowo „rewalidacja”?

Definicja pojęcia „rewalidacja” pochodzi od łacińskiego słowa re- („znów”) i validus („mocny, silny”) i oznacza przywrócenie człowiekowi pełnej sprawności. Termin ten został wprowadzony i rozpowszechniony pod koniec lat pięćdziesiątych przez Janinę i Witolda Doroszewskich, a także przez Marię Grzegorzewską. Jak wynika z literatury przedmiotu, termin „rewalidacja” często jest używany zamiennie z terminem „rehabilitacja”. Jacek Zabłocki uważa, że zaproponowane pojęcie Doroszewskiego jest synonimem określenia „rehabilitacja” i oznacza ono „[...] przywrócenie sprawności uszkodzonych organów jednostki lub usprawnianiu jej funkcji, przygotowaniu jej do samodzielnego radzenia sobie w życiu codziennym, do korzystania z różnych form kształcenia, do wykonywania pracy oraz na stwarzaniu warunków dla prawidłowego funkcjonowania tej jednostki”.

Jakie jest zadanie rewalidacji?

Podstawowym zadaniem tak rozumianej rehabilitacji jest ogólne usprawnianie psychofizyczne osób niepełnosprawnych, w szerokim tego słowa znaczeniu, tzn. przywracanie im poczucia własnej godności, zapewnianie możliwości odpowiedniego do wieku zdobycia wykształcenia ogólnego i zawodowego. „Rewalidacja obejmuje wiele wad rozwojowych i różne rodzaje inwalidztwa. Można rozważać problemy rewalidacji osób niewidomych, głuchych, przewlekle chorych, kalekich – wreszcie upośledzonych umysłowo w różnym stopniu.

Każda z tych grup wymaga odrębnego systemu rewalidacji, który będzie uwzględniał: specyficzne cechy osobowościowe, stan organizmu, poziom upośledzenia. Według Grażyny Tkaczyk rewalidacja to „celowe działania różnych instytucji, osób na rzecz niepełnosprawnych, związane z przygotowaniem ich do życia w społeczeństwie”.

Zobacz także: Jakie stopnie upośledzenie umysłowego można wyróżnić?

Mama na rynku pracy

Na jakich zasadach powinna opierać się rewalidacja?

Rewalidacja dzieci upośledzonych powinna być oparta na ogólnych zasadach:

  1. akceptacji – akceptacja dziecka nie jako dziecka specjalnego, ale jako dziecka, które obarczone jest większymi lub mniejszymi trudnościami; osoby takie mają szczególne prawo do wszelkich specjalistycznych form opieki, pomocy od społeczeństwa;
  2. pomocy – ma ona szczególne znaczenie w całym procesie wychowywania, przejawia się aktywizacją sił biologicznych jednostki w celu jak największego jej usamodzielnienia;
  3. indywidualizacji – należy ją rozpatrywać w dwóch aspektach: pierwszy, dydaktyczny, zmierza do dostosowania całego procesu nauczania do indywidualnych właściwości dziecka, drugi zaś związany jest z indywidualnym celem kształcenia (ma on szczególne znaczenie przy dostosowywaniu procesu rewalidacji do osób o różnym stopniu upośledzenia, charakteryzujące się różnym poziomem funkcjonowania psychicznego, społecznego oraz fizycznego;
  4. terapii pedagogicznej – przypomina o konieczności nawiązania współpracy z innymi specjalistami, tj. lekarzem, psychologiem, i wspierania ich działań terapeutycznych; ma to na celu polepszenie sytuacji dziecka i stworzenie mu optymalnych warunków rozwoju;
  5. współpracy z rodziną – polega na tworzeniu wspólnych form oddziaływania szkoły i domu rodzinnego; opiekunowie dziecka mają być kontynuatorami programów terapeutycznych w celu zapobiegania regresowi i wtórnej patologizacji rozwoju dziecka.

Zobacz również: Jak przebiega edukacja osób głęboko upośledzonych?

Jakie zasady rewalidacji obowiązują w szkolnictwie specjalnym?

Zasady rewalidacyjne obowiązujące w szkolnictwie specjalnym omówiła również w swoim opracowaniu G. Tkaczyk. Uniwersalność tych zasad pozwala na ich uwzględnienie i zastosowanie w pracy z dzieckiem głęboko upośledzonym. Część z nich pokrywa się treściowo z wymienionymi wcześniej zasadami rewalidacji, a część stanowi uogólnienia. Oto one:

  1. W procesie rewalidacji istotne jest wczesne, wielospecjalizacyjne i skoordynowane wykrycie odchyleń od przyjętych standardów.
  2. Postępowanie rewalidacyjne powinno być ściśle związane z uzyskanymi wynikami badań psychologiczno-lekarsko-środowiskowymi. Punktem wyjścia jest dokładnie postawiona i przeprowadzona diagnoza obejmująca rozwój psychoruchowy, cechy charakterologiczne, stan emocjonalny oraz elementy życia rodzinnego.
  3. Współpraca z rodzicami.
  4. Objęcie wszystkich dzieci upośledzonych umysłowo edukacją szkolną z wyraźnym podkreśleniem możliwości uczestnictwa w edukacji przedszkolnej.
  5. Oddziaływania rewalidacyjne powinny być prowadzone w harmonii ze środowiskiem społeczno-przyrodniczym dziecka.
  6. Ważne jest jakościowe ujęcie czynności umysłowych bez bazowania wyłącznie na ilorazie inteligencji. Należy podjąć specjalistyczne kroki w pracy rewalidacyjnej, tj.: kompensację, usprawnianie, dynamizowanie, fortioryzację.
  7. Rewalidacja ma być procesem kształcenia u dziecka sprawności niezbędnych do samodzielnego, na różnym poziomie, funkcjonowania w społeczeństwie.

Istotne dla całego procesu rewalidacji jest to, aby omówione wyżej zasady występowały łącznie, uzupełniały się i wpływały na siebie. Tylko w takim przypadku możemy mówić o optymalizacji tego procesu.

Zobacz także: Czego nie należy wymuszać na małym dziecku?

Roman Ossowski przedstawia kompleksowy schemat postępowania rehabilitacyjnego, w którego skład wchodzą:

  • rehabilitacja lecznicza – oznaczająca zespół zabiegów leczniczych, np. operacyjnych, pielęgnacyjnych poszerzonych o rozważania wokół sytuacji życiowej osoby;
  • leczenie usprawniające – obejmujące podniesienie i, w miarę możliwości, przywrócenie naruszonej sprawności;
  • działania kompensacyjne – ukierunkowane na rozwój nowych możliwych sprawności;
  • działania przystosowawcze – mające na celu tworzenie ułatwień w prawidłowym funkcjonowaniu osoby z naruszoną sprawnością.

Autor powyższego schematu twierdzi, że kompleksowość w rehabilitacji (rewalidacji) jest cechą nadrzędną. „Wyraża się ona w skoordynowanym działaniu zespołu składającego się z różnych specjalistów, a także pacjenta”. Maria Borowska zauważa, że działania rehabilitacyjne powinny uwzględniać nie tylko usprawnianie psychoruchowe dziecka, ale również dobrą całodzienną opiekę oraz zabawę i nauczanie odpowiednie do wieku i poziomu rozwoju umysłowego każdego dziecka indywidualnie.

Rehabilitacja rozwojowa dzieci i młodzieży powinna być prowadzona od momentu ich urodzenia, aby mogli wykorzystać w okresie niemowlęcym możliwości kompensacyjne rozwijającego się mózgu, wynikające z jego plastyczności. Dobrze przygotowany plan rewalidacji, uwzględniający omówione zasady, powinien stać się podstawą do pracy z osobą głęboko upośledzoną umysłowo.

Zobacz też: Styl wychowania a depresja u dziecka

Fragment pochodzi z książki "Osoba głęboko upośledzona umysłowo w systemie edukacji" Sylwii Wrony (wydawnictwo Impuls, Kraków 2012). Publikacja za zgodą wydawcy. Bibliografia dostępna u redakcji.

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)