Jak osoby niepełnosprawne umysłowo realizują swoje potrzeby seksualne?

Edukacja seksualna jest potrzebna nie tylko zdrowo rozwijającym się dzieciom. Osoby z niepełnosprawnością intelektualną również potrzebują rozmów na ten temat. Pamiętajmy, że mądrze przeprowadzone rozmowy na temat seksu nie rozbudzą popędu seksualnego, lecz uporządkują wiedzę na jego temat.

Autoerotyka sposobem na nudę

Zachowania autoerotyczne w przypadku osób niepełnosprawnych intelektualnie przyjmują formę trwale zastępczej z uwagi na trudności w podjęciu partnerskich kontaktów seksualnych. Jak wynika z badań, im głębszy stopień niepełnosprawności, tym częściej zachowania masturbacyjne stają się czynnością automatyczną, wykonywaną przy innych osobach niezależnie od pory dnia.

Zachowania masturbacyjne mogą być również formą niemożności wyrażania werbalnie swoich stanów emocjonalnych, poczucia samotności, braku miłości. W przypadku niektórych nastolatków, zwłaszcza z głębszą i głęboką niepełnosprawnością autoerotyka jest metodą radzenia sobie z nudą i bezczynnością.

Masturbacja u osób niepełnosprawnych intelektualnie spełniać może również funkcję redukcji napięcia i lęku, być metodą obniżenia napięcia mięśniowego lub potrzebą zwrócenia na siebie uwagi i zaspokojenia w ten sposób głodu kontaktu z drugim człowiekiem.

Tak jak u ludzi w normie, u osób z niepełnosprawnością intelektualną seksualność występuje w rozmaitych przejawach, w różnym stopniu świadomych i nieświadomych, mniej lub bardziej kontrolowanych zachowań niedojrzałych, zgodnych z normami czy zdradzających znamiona patologii.

Zwróć uwagę: Edukacja seksualna osób niepełnosprawnych umysłowo

Jak wychować córkę na kobietę spełnioną?

Omawiając problematykę seksualności osób niepełnosprawnych intelektualnie należy uwzględnić specyficzne właściwości wynikające z charakteru i stopnia niepełnosprawności.

Osoby z lekkim stopniem niepełnosprawności intelektualnej:

  • rozwój płciowy nie odbiega od normy,
  • odczuwają potrzebę seksualną, ich zachowania seksualne i kontrola popędu seksualnego występuje na podobnym poziomie, jak u osób sprawnych,
  • rozumieją i potrafią korzystać z informacji w ramach edukacji seksualnej,
  • podejmują działania bardziej instynktowne niż racjonalne.

Osoby z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności intelektualnej:

  • rozwój płciowy może odbiegać od normy, może być opóźniony,
  • mogą wystąpić trudności w kontrolowaniu i zmianie swoich zachowań seksualnych,
  • częściowo rozumieją przekazywane treści w ramach edukacji seksualnej,
  • w większości mają zdolność do przestrzegania podstawowych norm regulujących zachowania seksualne.

Osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności intelektualnej:

  • bardzo słaba kontrola potrzeb seksualnych,
  • ograniczona zdolność przewidywania konsekwencji zachowań seksualnych,
  • brak zrozumienia właściwych zasad regulujących tą sferę życia.

Osoby z głębokim stopniem niepełnosprawności intelektualnej:

  • dominującym sposobem zaspokajania potrzeb seksualnych jest autoerotyka,
  • zachowania impulsywne są dominujące,
  • znacznie ograniczona możliwość przewidywania konsekwencji zachowań seksualnych,
  • częste występowanie zachowań powszechnie nieakceptowanych.

Polecamy: Zespół Downa a dieta – jak zapobiegać otyłości?

Konsekwencje ograniczonej wiedzy o seksualności

Wśród autorów publikacji dotyczących seksualności osób z niepełnosprawnością intelektualną dominuje pogląd, iż nie posiadają one adekwatnego do wieku poziomu wiedzy o seksualności oraz jej społecznych uwarunkowaniach. Deficyty poziomu wiedzy o seksualności wynikają z następujących przyczyn:

  • trudności z uczeniem się i zapamiętywaniem informacji,
  • niedostatecznej edukacji seksualnej,
  • braku informacji o emocjonalnych i psychologicznych aspektach intymności.

Konsekwencją ograniczonej wiedzy o seksualności u osób z niepełnosprawnością intelektualną jest większa niż przeciętnie podatność na wykorzystanie seksualne. Czynnikami pogłębiającymi ryzyko nadużycia seksualnego jest brak dobrych kontaktów z bliskimi dorosłymi dającymi oparcie i wzór zachowań w relacjach kobieta–mężczyzna, bardzo częsty głód uczuciowy popychający młodych ludzi do kontaktów seksualnych oraz charakterystyczna dla tego typu niepełnosprawności zależność od innych wywołująca zachowania uległe.

Osoby z niepełnosprawnością intelektualną stają się nie tylko ofiarami wykorzystania seksualnego. Trudności w kontroli zachowań seksualnych mogą motywować do zachowań seksualnych, które naruszają wolność seksualną innych osób.

Model rozwoju dyssocjalnych zachowań seksualnych, który uwzględnia wpływ określonych rodzajów doświadczeń na psychikę młodego człowieka i formę podejmowanych później zachowań przestępczych, zaproponował R.T. Francoeur.

Za mechanizm pełniący zasadniczą rolą w kształtowaniu się nieprawidłowych zachowań uważa on powielanie, odtwarzanie w przyszłości sytuacji urazowej z przeszłości, z tą jednak różnicą, iż odgrywana jest tym razem rola sprawcy, a nie ofiary. Dochodzi więc do świadomego lub nieświadomego utożsamienia się z agresorem oraz internalizacji zasad i metod, którymi posłużył się wobec nich.

D. Thompson i H. Brown odkryli wysoką częstotliwość wykorzystania seksualnego w dzieciństwie w grupie sprawców niepełnosprawnych intelektualnie dokonujących przestępstw seksualnych.

W. Lindsay i wsp. dokonali porównania 48 sprawców przestępców seksualnych niepełnosprawnych intelektualnie i 50 niepełnosprawnych intelektualnie sprawców innych przestępstw i stwierdził znacząco wyższy wskaźnik wykorzystania seksualnego w kohorcie przestępców seksualnych (36% przeciwko 12,7%) oraz znacząco wyższy wskaźnik znęcania się fizycznego w kohorcie innych przestępców (14% przeciwko 36%).

Te wyniki zgadzają się z Cycle of Abuse, raportem do Izby Reprezentantów Stanów Zjednoczonych sporządzonym przez USGAO, którego konkluzja jest następująca: „Doświadczenie bycia ofiarą molestowania seksualnego nie jest wymaganym lub wystarczającym powodem popełniania przestępstw na tle seksualnym w dorosłym życiu.

Pomimo to, wydaje się, że jest dużo wyższy wskaźnik wykorzystywania seksualnego wśród tych jednostek, które później popełniają przestępstwa seksualne”.

Warto wiedzieć: Jak stymulować rozwój dziecka z zespołem Downa?

Przestępstwa na tle seksualnym popełniane przez osoby z niepełnosprawnością intelektualną

J. Lund analizując częstotliwość przestępstw na tle seksualnym popełnianych przez sprawców z niepełnosprawnością intelektualną, stwierdził podwojenie częstotliwości tych przestępstw w okresie 10 lat (porównywał liczbę wyroków wydanych w 1973 i 1983 r.)

Badania G. Grossa wykazały, że 21–50% przestępców z rozpoznaną niepełnosprawnością intelektualną popełniło przestępstwa na tle seksualnym. Zdaniem K. Day’a przestępstwa na tle seksualnym dominują
w populacji mężczyzn niepełnosprawnych intelektualnie, którzy popełnili przestępstwo.

S. Hodgins przeprowadził badanie wszystkich przestępców w Kopenhadze, w Danii i stwierdził 5 razy większe prawdopodobieństwo, że przestępstwo popełnione przez sprawców niepełnosprawnych intelektualnie zostało dokonane z użyciem przemocy.

Grupa przestępstw z użyciem przemocy nie została rozróżniona i wliczono do niej: napaści, gwałty, rabunki i molestowanie. C. Sundram doniósł o wysokim wskaźniku poważnych przestępstw, wliczając w to przestępstwa na tle seksualnym, wśród 38% więźniów o IQ < 70 z więzień w Stanie Nowy Jork.

Więźniowie ci popełnili lub próbowali popełnić morderstwa, nieumyślne spowodowania śmierci, napaści lub przestępstwa na tle seksualnym. Również w tej badanej grupie nie dokonano procentowego podziału między rodzajami popełnionych przestępstw.

Istnieją badania prezentujące odmienne dane dotyczące popełniania przestępstw na tle seksualnym przez osoby z niepełnosprawnością intelektualną. S. Hayes stwierdził, że 3,7% przestępców niepełnosprawnych intelektualnie zostało skazanych za przestępstwa seksualne.

Wielkość tej grupy korelowała z grupą sprawców skazanych za analogiczne przestępstwa, u których nie stwierdzono zaburzeń sprawności intelektualnej – 4%. Liczebność obydwu grup była wyższa niż w ogólnej populacji i stąd autor wnioskował, że może być to rezultatem prowadzenia badania w więzieniach o najwyższym rygorze. Zdaniem J.H. Noble’a i R.W. Conley’a, badania przestępców niepełnosprawnych intelektualnie wykazały niską częstość poważnych przestępstw, a wśród dokonanych przestępstw dominowały zakłócenia porządku publicznego i mniej poważne wykroczenia.

Konkluzja S. Hayesa była następująca: „Nie ma żadnych wyraźnych dowodów za dużą lub za małą reprezentację osób niepełnosprawnych intelektualnie w populacji przestępców seksualnych”.

Polecamy: Zespół Downa u dziecka – akceptacja

Przyczyny przestępczych zachowań seksualnych

Zdaniem K. Daya, czynnikiem etiologicznym przestępczych zachowań seksualnych popełnianych przez osoby niepełnosprawne intelektualnie jest nieprawidłowa socjalizacja seksualności. Autor zwrócił uwagę, że ich dom rodzinny charakteryzował się występowaniem wielu patologii w rodzinie: dysharmonią małżeńską, separacją rodziców, przemocą, zaniedbaniem.

Większość sprawców miało problemy z przystosowaniem się w szkole oraz problemy z nawiązywaniem związków, problemy z własnym zachowaniem, współistniejące choroby psychiczne oraz dopuszczali się innych zachowań przestępczych. Autor stwierdził także naiwność w sferze seksualnej, niemożność zrozumienia normalnych relacji seksualnych, brak umiejętności tworzenia związków, trudność w kontaktach z płcią przeciwną, słabą kontrolę nad własnymi impulsami i podatność na wpływy innych osób.

Wyniki badań porównawczych nad sprawcami przestępstw motywowanych seksualnie z rozpoznaną niepełnosprawnością intelektualną i bez cech niepełnosprawności wykazały, iż w tej pierwszej grupie sprawców występują następujące cechy charakterystyczne: dokonują przestępstw w młodszym wieku, w dzieciństwie byli molestowani seksualnie, na ofiary wybierają zazwyczaj osoby dorosłe, ofiarami są przede wszystkim mężczyźni, ofiarami są osoby obce, częściej dokonują aktów ekshibicji niż przemocy, podczas dokonywania przestępstw nie byli pod wpływem alkoholu.

Zwróć uwagę: Zespół Downa – czy wiesz jak pomóc swojemu dziecku?

Fragment książki "Niepełnosprawność intelektualna – etiopatogeneza, epidemiologia, diagnoza, terapia" (Wydawnictwa Continuo, 2012). Tytuł, lid i śródtytuły pochodzą od redakcji. Publikacja za zgodą wydawcy.

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)