Jak leczyć ADHD?

Jakie metody wykorzystuje się do leczenia ADHD? Kim dla osoby z ADHD jest „trener” i jakie są jego zadania? Jakie są wady i zalety terapii farmakologicznej? Dlaczego farmakoterapia powinna być stosowana razem z innymi rodzajami terapii? Dlaczego rodzice dzieci z ADHD nie zawsze ufają lekom?

Jak leczyć ADHD?

Formy leczenia zespołu ADHD

Zanim przyjmiemy odpowiednie formy leczenia, należy odpowiednio poinformować osoby mające ADHD, czym ono jest. Ogromne znaczenie ma umiejętność przekazania wiedzy o chorobie ludziom ze swojego otoczenia.

ADHD ma głębokie społeczne oddziaływanie: wpływa na dom, pracę, środowisko szkolne, jak również na wewnętrzne życie danej osoby.

Zorganizowanie codziennych czynności

Podstawą leczenia jest nadanie życiu osoby dotkniętej zespołem ADHD  pewnej ścisłej struktury, dokonanie w nim istotnych zmian. Struktura to „(...) zestaw zewnętrznych środków kontrolowania, które wprowadzamy po to, by kompensować słabą, niewystarczającą kontrolę wewnętrzną”.

Aby nadać strukturę życiu dziecka, należy:

  • spisać problemy, nad którymi trzeba popracować, oraz przygotować odpowiednie środki zaradcze,
  • wykorzystywać takie narzędzia, jak spisy, notatki, terminarze, budziki, tablice do przypinania informacji itp.,
  • wymyślić sposób motywujący do działania (dziecko z zespołem ADHD wymaga bowiem motywacji),
  • udzielać informacji zwrotnych,
  • uczyć odpowiedzialności,
  • stosować pochwały,
  • skorzystać z pomocy korepetytora,
  • zapewnić dziecku środki i pomoce w nauce,
  • stosować regułę: nie walcz, a negocjuj.

ADHD a różne rodzaje terapii

Właściwie każde leczenie ADHD u dziecka czy osoby dorosłej powinno się rozpocząć od nadania ich życiu odpowiedniej struktury. Korzysta się wówczas z terapii indywidualnej, terapii rodzinnej, terapii par bądź też grupowej. Każda z nich daje zupełnie inny rezultat, na przykład dziecko w terapii indywidualnej zachowa się zupełnie inaczej niż w terapii grupowej, dzięki temu mogą się ujawnić niedostrzegane dotąd problemy, tj. ze skupieniem uwagi czy zachowania destrukcyjne.

Terapie grupowe mają taką zaletę, że w zespole osoba z zespołem ADHD lepiej się czuje wśród innych osób z podobnym problemem, łatwiej jest jej się uzewnętrznić. Grupa daje wsparcie, akceptację, ogromną ilość pozytywnej energii.

Kim dla osoby z ADHD jest „trener”?

Oprócz odpowiednich terapii – jak podkreślają Hallowell i Ratey – ważne jest, by mieć kogoś, kto byłby „trenerem” dla osoby z ADHD. Zadaniem trenera byłoby upominanie jej, kiedy pojawiają się niestosowne zachowania. W szkole byłby to nauczyciel, a w domu rodzic. W przypadku osób dorosłych byłaby to osoba niezależna, która w okresie terapii odbywałaby codzienne 15-minutowe konsultacje, udzielając pomocy w formułowaniu najbliższych planów itp.

Leczenie ADHD

Do form leczenia zaburzeń ADHD zalicza się:

  • terapię behawioralną (zwaną modyfikacją zachowania, czyli wygaszanie złych nawyków, a wzmacnianie dobrych),
  • nauczanie wyrównawcze (dodatkowe zajęcia, podczas których dziecko nabywa nowych nawyków, np. umiejętności organizowania pracy własnej),
  • terapię mowy i języka (głównie praca z logopedą),
  • terapię zajęciową (nacisk na prawidłowy rozwój motoryczny dziecka),
  • kontrolę dietetyczną (istnieje przypuszczenie, że niektóre produkty spożywcze mogą wzmagać aktywność, np. cukier, kakao),
  • leczenie farmakologiczne (w Polsce rzadko stosowane; najczęściej wykorzystywanym lekiem jest Ritalin, który redukuje zaburzenia koncentracji, hiperaktywność, impulsywność i agresję, pomaga pracować dłużej i lepiej, znacząco wpływa na zmianę zachowania dziecka),
  • metody relaksacyjne (trening autogenny – zarówno dla dzieci hiperaktywnych, jak i tych, które mają zaburzenia uwagi),
  • Metodę Ruchu Rozwijającego Weroniki Sherborne (metoda ta pomaga w rozwoju zarówno fizycznym, jak i osobowości dziecka),
  • Metodę Symboli Dźwiękowych (opracowaną przez Barbarę Kaję, opartą na muzyce i ruchu),
  • metodę Integracji Sensorycznej (terapia tą metodą wpływa na poprawę funkcjonowania układów zmysłowych w celu lepszego przetwarzania odbieranych bodźców i właściwej do nich adaptacji; wpływa także korzystnie na poziom samoakceptacji, poprawia samoobsługę, koncentrację uwagi i zdolność wykonywania poleceń),
  • programy psychoedukacyjne dla rodziców (grupy wsparcia),
  • Biofeedback (metodę modyfikowania procesu fizjologicznego i nadania mu pożądanego kierunku przez podawanie bezpośrednich informacji zwrotnych na temat parametrów tego procesu).

Kończąc rozważania na temat leczenia dzieci z ADHD, należy wspomnieć o trzech podstawowych działaniach, które są nieodłącznym jego elementem, takich jak:

  1. Stworzenie uporządkowanego środowiska – dziecko z ADHD żyje w nieustannym chaosie, wymaga więc przyjaznego, uporządkowanego i stałego otoczenia.
  2. Zapewnienie odpowiednich metod wychowywania i nauczania dopasowanych do możliwości i potrzeb dziecka.
  3. Jeżeli jest to konieczne – terapia farmakologiczna.

Zobacz również: Nowa przyczyna ADHD

Mama na rynku pracy

Leczenie farmakologiczne – za i przeciw

Zdarza się, iż lekarz twierdzi, że leki nie są najlepszym rozwiązaniem i powinny być stosowane tylko wówczas, gdy inne formy terapii – niefarmakologicznej – nie są w pełni wystarczające.

Z badań przeprowadzonych przez rząd Stanów Zjednoczonych wynika, że leczenie farmakologiczne jest skuteczniejsze od samego wsparcia psychologicznego czy interwencji behawioralnej.

Leki powinny być podawane systematycznie, o określonych porach oraz indywidualnie dopasowane do dziecka. Dobór odpowiedniego preparatu wymaga czasu i obserwacji. Nie od razu przepisany lek będzie dobry dla danego dziecka z ADHD. Analizuje się, jak lek działa na dziecko od początku jego przyjmowania. Ponadto domniemywa się, że odstawienie leku powoduje nawrót objawów ADHD na tym samym poziomie, jaki był zauważalny na początku.

Wielu lekarzy opowiada się jednak za stosowaniem farmakoterapii w przypadku dzieci z nadpobudliwością psychoruchową. Panuje przekonanie, że lek pomaga dziecku z ADHD normalnie żyć. Aby tak faktycznie było, musi nastąpić pełna synchronizacja wspólnych decyzji i działań wszystkich zainteresowanych dobrem dziecka stron (lekarzy, rodziców, nauczycieli). Jedynie niczym nieograniczona współpraca oraz dokładna informacja zwrotna podawana na podstawie obserwacji i wywiadów dają prawdziwy obraz skuteczności lub też nieskuteczności danego leku. Dzięki temu dokonuje się selekcji wśród leków dostępnych na rynku polskim.

Poniżej przedstawiono grupy leków preferowanych w leczeniu ADHD:

  • psychostymulujące: metylfenidat – preparaty dostępne na rynku to Concerta, Ritalin, Ritalin SR. Ich skuteczność jest potwierdzona badaniami kontrolnymi,
  • niestymulujące,
  • przeciwdepresyjne: antydepresanty (imipramina – lek Tofrank, dyspramina – lek Norpramin). Grupa tych leków może wywoływać skutki uboczne, np. bóle brzucha, głowy, brak apetytu czy lekkie zaburzenia rytmu serca,
  • inne środki farmakologiczne: Clonidine Hydrochloride (lek Catapress) – lek jest dobrym środkiem w leczeniu ADHD, zwłaszcza przy współwystępujących tikach oraz gdy nie można stosować leków psychostymulujących.

Niektóre spośród leków mogą być odstawiane na okres wakacji, po których dokonuje się analizy zachowania dziecka z ADHD. Być może zauważenie poprawy w jego zachowaniu pozwoli na zmianę przyjmowanego dotychczas leku.

Jak działają leki hamujące nadaktywność?

Wszystkie oddziałują na ośrodkowy układ nerwowy (OUN). Powodują albo zwiększenie, albo też zmniejszenie neurotransmisji przekaźników. Niektórzy badacze w kontekście neuropsychologii klinicznej twierdzą, że ADHD zależy od nierównowagi wielu powiązanych ze sobą neurotransmiterów, z których największą wagę przypisuje dopaminie i noradrenalinie (norepinefryny). Zbyt niski poziom tych substancji w ośrodkowym układzie nerwowym powoduje jego zakłócenia. Terapia lekowa, poprawia głównie wychwyt zwrotny mediatora, skutkuje zwiększeniem koncentracji substancji w OUN i w rezultacie zmniejsza objawy zaburzeń funkcjonowania.

„(...) mózg to niespełna półtora kilograma galaretki, z czego 13 dekagramów to białko, a reszta to woda i trochę tłuszczu. Ta galaretka generuje prąd i stąd bierzemy się my, nasza psychika, nasze myślenie, nasze emocje, nasza pamięć”.

Dziecko z ADHD, przyjmując lek, jest spokojniejsze, bardziej opanowane, dzięki czemu nie dochodzi do konfliktów (bójek, potłuczeń, zranień), jest pewniejsze siebie (wzrasta jego samoocena), uzyskuje dobre wyniki w nauce (widoczna jest znaczna poprawa koncentracji uwagi). Można powiedzieć, że lek w efekcie niweluje niepotrzebne napięcia w środowisku szkolnym i rodzinnym. Daje dziecku szansę na wykorzystanie w pełni swojego potencjału psychofizycznego. Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, że lek nie jest panaceum na wszystko. Oprócz niego muszą być realizowane, we współudziale rodziców i nauczycieli, inne formy terapii.

Leczenie farmakologiczne w parze z terapią

Warto jeszcze podkreślić, że lek ułatwi dziecku: opanowanie emocji podczas pracy i nauki, nawiązanie więzi z grupą rówieśniczą, zdobycie tego wszystkiego, co bez niego nie byłoby możliwe, czyli wiary w samego siebie. Jednak lek nie zastąpi: wypracowanych przez inne terapie metod wychowania i nauczania, nie wyeliminuje nabytych trudności, takich jak: dysgrafia, dysortografia, dysleksja, ani agresji, jeśli jest ona stałym elementem wyrażania swojego niezadowolenia w rodzinie.

Dlaczego nie wszyscy ufają lekom?

Jak już wspomniano, za stosowaniem lekarstw opowiadają się lekarze, pedagodzy, psycholodzy i nauczyciele, zwłaszcza w trudnych przypadkach ADHD. Odmienne stanowisko zajmują natomiast rodzice. Ich obawy i zastrzeżenia wynikają z tego, że:

  • nie chcą, by ich dziecko zażywało substancje psychotropowe. Postrzegają oni bowiem lekarstwa jako narkotyk w mniejszej dawce;
  • wizyta u psychiatry jest czymś uwłaczającym im. Osoba psychiatry dziecięcego kojarzona jest ze szpitalem psychiatrycznym. Uważa się, że ktoś, kto korzysta z jego pomocy, musi być chory psychicznie;
  • niezwykle wysoki jest koszt takiej terapii (przeciętna cena miesięcznej terapii wynosi 300–600 złotych);
  • brakuje rzetelnych informacji i wiedzy na temat leków oraz zaufania do osób zajmujących się leczeniem nadpobudliwości.

Kwestią kosztów zajęło się Polskie Towarzystwo ADHD.

Polskie Towarzystwo ADHD a refundacja leków

Niejednokrotnie zwracano się do rządu polskiego o pomoc i wsparcie dla dzieci z nadpobudliwością psychoruchową. Wystosowano pismo w sprawie refundacji leków na ADHD. Prezes zarządu Towarzystwa Ilona Lelito podkreślała wagę problemu, jakim jest refundacja lekarstw dla przeciętnie zarabiającego rodzica dziecka nadpobudliwego.

W swoim sejmowym wystąpieniu starała się przekonać posłów, że leki są przyjmowane przez dzieci od 7. roku życia i że podaje się je wówczas, gdy inne metody psychoedukacyjne nie dają spodziewanych efektów. Lekarstwa przepisuje się tylko wtedy, gdy rodzic jest świadomy takiego kroku. Podkreśliła, że ADHD to choroba genetyczna, która nie ma nic wspólnego ze złym wychowaniem czy też zaniedbaniem ze strony rodziców.

Ponadto prezes zarządu starała się jak najczytelniej zobrazować problematykę nadpobudliwości, gdyż wiele osób spośród gremium w sejmie być może nie było w pełni świadomych powagi problemu ADHD.

Lelito podała dane, jakimi dysponuje Polskie Towarzystwo ADHD – poinformowała, że nadpobudliwość z zaburzeniami koncentracji uwagi występuje u 3–8% dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Dwukrotnie więcej przypadków odnotowuje się u chłopców niż u dziewcząt oraz częściej w miastach niż na wsi. Nieleczone ADHD skazuje dzieci na porażkę życiową. Znaczny odsetek przypadków ADHD u dzieci i dorosłych wykazuje zachowania antyspołeczne, demoralizujące, powszechnie nieakceptowane przez społeczeństwo. Najczęściej są to osoby dotknięte depresją, a nawet skłonne podjąć próby samobójcze.

Sprawa refundacji jest dość kontrowersyjna i trudna, rząd kieruje się bowiem nie tyle dobrem dzieci, ile finansami publicznymi. Problem z refundacją tych leków polega m.in. na tym, że przedstawiony przez Towarzystwo kosztorys refundacji wynosił 10 mln złotych, co w przekonaniu ekspertów jest kwotą zaniżoną. NFZ musiałby rocznie wydać co najmniej 40 mln złotych. Taka kwota jest przez Fundusz nie do zaakceptowania.

Refundacja leków to problem do tej pory rozwiązany w połowie. Otóż 24 października 2008 roku udało się Polskiemu Towarzystwu ADHD uzyskać refundację na lek Concerta. Niestety spośród 23 tysięcy osób stosujących terapię farmakologiczną nie wszystkie będą mogły zażywać Concertę ze względu na skutki uboczne, które mogą być zbyt uciążliwe. Polskie Towarzystwo ADHD zamierza uzyskać refundację na jeszcze jeden lek zalecany przy terapii farmakologicznej ADHD.

Fragment pochodzi z książki „Środowisko rodzinne i szkolne wobec zespołu ADHD u dzieci w młodszym wieku szkolnymKatarzyny Herdy-Płonki (Impuls, 2012). Publikacja za zgodą wydawcy.

Zobacz też: Praca z dzieckiem ADHD w domu

Tagi: dzieckoleczenielekiadhd
SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)