ADHD - terapia medyczna dzieci z deficytem uwagi

ADHD nie da się wyleczyć. Tak samo jak cukrzycy czy nadciśnienia tętniczego. Można jedynie złagodzić objawy i zapobiegać dalszemu rozwojowi. A temu celowi może służyć apteczka pełna leków.

Aby dziecko z ADHD mogło się optymalnie rozwijać, korzystać z dorobku kultury i swobodnie uczestniczyć w życiu społecznym, musi otrzymać specjalistyczną pomoc.

Terapia deficytów oraz profilaktyka wtórnych objawów jest koniecznością nie tylko ze względu na postulowany sukces edukacyjny, ale także ze względu na kształtowanie samooceny, zaspokojenie potrzeby sukcesu oraz uznanie i akceptację grupy.

Zdaniem M. Bubera: [...] osoba ludzka potrzebuje potwierdzenia [...]. Zwierzę nie ma potrzeby potwierdzenia siebie, ponieważ niezaprzeczalnie jest tym, czym jest.

Inaczej jest z człowiekiem. Odesłany z naturalnego królestwa gatunków i wydany na ryzyko istnienia jako samotna jakość, otoczony atmosferą chaosu powstającego wraz z nim, skrycie i nieśmiało czeka na Tak, które pozwoli mu istnieć, a które może przyjść do niego tylko od innej osoby ludzkiej .

Leczenie dzieci z ADHD obejmuje sferę poznawczą, emocjonalną i społeczną, dlatego rzadko stosowana jest jednostronna terapia. Szerokie spektrum problemów związanych z omawianym syndromem wymaga stosowania wielu strategii leczenia, dostosowanych do danego aspektu trudności występujących u dziecka.

Strategie te można podzielić na trzy podstawowe grupy: terapie medyczne (zastosowanie odpowiedniej diety oraz leczenie farmakologiczne), pedagogiczne formy pomocy i psychoterapie.

Dieta dla nadpobudliwego dziecka

Objawy związane z nadpobudliwością (wzmożone pobudzenie, niepokój, drażliwość) występują u niektórych dzieci cierpiących na alergię pokarmową. W ich przypadku zasadne jest stosowanie odpowiedniej diety eliminacyjnej, wykluczającej spożywanie alergenów.

Zaleca się także usunięcie z diety pokarmów zawierających duże ilości substancji konserwujących i barwników.

Wykazano, że przyczyną reakcji uczuleniowych wpływających na zmianę zachowania u dzieci mogą być m.in. orzeszki ziemne, jaja, mleko, cytrusy, soja, gluten (białko występujące w pszenicy, jęczmieniu i życie).

Polecamy: Rozwój dziecka – vademecum

Jak wychować córkę na kobietę spełnioną?

Niedobory witamin z grupy „B” oraz mikroelementów: cynku i magnezu, mogą wywoływać u dzieci niepokój i pobudzenie, dlatego niektórzy badacze zalecają stosowanie diety wzbogaconej w te składniki.

Badania wskazują, że wielonienasycone kwasy tłuszczowe (omega-3 EPA, omega-3 DHA i omega-6 GLA) odgrywają ważną rolę w regulacji emocji, zachowania (zmniejszenie nadmiernej aktywności ruchowej), zdolności uczenia się, pamięci i koncentracji uwagi .

Omega-3 EPA jest kwasem tłuszczowym funkcyjnym i jest niezbędny przy przekazywaniu informacji między komórkami mózgowymi, bierze też udział w regulacji nastroju.

EPA stabilizuje także obecność omega-3 DHA w błonach komórek nerwowych. Omega-3 DHA jest kwasem tłuszczowym strukturalnym i kluczowym budulcem wszystkich nerwów i komórek.

Odgrywa istotną rolę w okresie ciąży i w wieku niemowlęcym, kiedy powstają komórki. Omega-6 GLA (kwas gamma-linolenowy) ulega metabolizmowi w DGLA (kwas dihomo-gamma-linolenowy) i AA (kwas arachidonowy).

Pierwszy pełni rolę przeciwzapalną, a drugi odgrywa ważną rolę w części zakończeń nerwowych, które są odpowiedzialne za pamięć.

Macierzyste kwasy tłuszczowe w rodzinach omega-3 i omega-6 to odpowiednio LNA (kwas alfa-linolenowy) i LA (kwas linolowy). LNA można znaleźć w niektórych zielonych warzywach, jak również w orzechach i nasionach.

LA można znaleźć w orzechach, ziarnach sezamu i słonecznika, a także w większości olejów kuchennych. LA oraz LNA są nazywane niezbędnymi nienasyconymi kwasami tłuszczowymi (NNKT). Organizm człowieka nie jest w stanie sam ich wytwarzać, dlatego muszą być dostarczane poprzez dietę.

W procesie metabolizmu kwasów tłuszczowych organizm musi przekształcić macierzyste kwasy tłuszczowe w dłuższe i bardziej nienasycone odmiany – EPA, DHA i GLA. W tym procesie przemiany organizm wykorzystuje kilka enzymów, w tym D6D (delta-6-desaturazę).

Gdy spowolniona lub wstrzymana jest aktywność enzymu D6D, może dojść do niedoboru EPA, DHA i GLA, nawet przy zachowaniu diety bogatej w odpowiednie źródła NNKT. Suplementy na bazie olejów rybnych lub tłuste ryby i owoce morza, dostarczają kwasy omega-3 EPA i DHA bezpośrednio do organizmu (omijając zapotrzebowanie na D6D), dlatego są pożądanym źródłem tych składników odżywczych.

Zwróć uwagę: Wpływ zabawy na rozwój dziecka

Ryba wpływa na mózg dziecka

Badania wykazały, że u niektórych osób w tkankach mózgowych znajdują się mniejsze ilości kwasów DHA i AA. Osoby te cierpiały na dysleksję, dyspraksję, ADHD, autyzm, depresję lub schizofrenię. Ponieważ DHA jest najpowszechniej występującym wielonienasyconym kwasem w mózgu, naukowcy uważali, że suplementacja olejami z większą zawartością DHA powinna przynieść poprawę.

Badania nad depresją i schizofrenią pokazały jednak, że tak nie jest. Okazało się, że istotna jest większa zawartość EPA, który może być przekształcany w DHA. EPA chroni również przed uwalnianiem DHA z błon komórek nerwowych mózgu.

Niedobory spowodowane są nie tylko mniejszą podażą i produkcją DHA i AA, ale również ich poziomem uwalniania z błon komórek nerwowych.

Z badań M. Świderskiej wynika, że zaledwie 6,2% dzieci spożywa raz w tygodniu ryby, które są najlepszym źródłem kwasów omega-3. Tylko u 25% badanych przez nią dzieci w codziennej diecie zawierają się rośliny, w których znajdują się te kwasy. Jednocześnie u 75% badanych dieta bogata jest w produkty zwierzęce, które dostarczają do organizmu kwasów omega-6.

Efektem takiego sposobu żywienia jest zaburzona proporcja spożywanych NNKT, gdzie wzajemny stosunek kwasów omega-6 do omega-3 powinien wynosić 1 : 1–4 : 1 .

Farmakoterapia a ADHD

Gdy objawy ADHD są bardzo nasilone, stosowana jest farmakoterapia. Jej działanie wpływa na wszystkie zaburzone sfery: zmniejsza intensywność objawów behawioralnych, zaburzeń poznawczych, a także pływa na regulację emocji.

Podawanie leków jednak nie powoduje ustąpienia syndromu ADHD, ale sprawia, że dziecku łatwiej się skupić podczas wykonywania zadań, panować nad potrzebą ruchu, gadatliwością oraz impulsywnością.

Farmakoterapia stosowana w leczeniu zaburzeń psychicznych u dzieci budzi jednak wiele kontrowersji, gdyż [...] rozwój implikuje takie pojęcia, jak wzrost, różnicowanie i dojrzewanie. W tym kontekście zrozumiała staje się trudność dokładniejszego zrozumienia, a nawet oceny ingerencji psychofarmakologicznej we wzorce rozwojowe .

Na swoistość leczenia zaburzeń psychicznych u dzieci zwrócił także uwagę A. Bilikiewicz . Wyróżnił on cztery podstawowe cechy różnicujące terapię dzieci i młodzieży od terapii osób dorosłych. Podkreślił, że:

  1. Psychika dziecka różni się od psychiki dorosłego, gdyż psychika dziecka dopiero się rozwija, a jej rozwój kończy się w okresie dorosłości.
  2. Dziecko pozostaje w ściślejszym niż dorosły związku z trzema schematami: rodziną, szkołą, grupą rówieśniczą. Te schematy są istotne dla zdrowia psychicznego dziecka.
  3. Zaburzenia psychiczne dziecka uwarunkowane są wieloczynnikowo.
  4. Metody pracy terapeutycznej z dzieckiem są odmienne i w większym stopniu uwzględniają takie metody jak zabawa.

Warto wiedzieć: Jak pomóc dzieciom z zaburzeniami mowy?

W terapii farmakologicznej stosowane są najczęściej trójcykliczne leki przeciwdepresyjne, leki psychostymulujące centralny układ nerwowy oraz neuroleptyki. Trójcykliczne leki przeciwdepresyjne są stosowane w leczeniu depresji u ludzi dorosłych.

W latach 60. ubiegłego wieku stwierdzono, że są one skuteczne w leczeniu symptomów ADHD. Leki z tej grupy zwiększają zawartość noradrenaliny, serotoniny i (w śladowych ilościach) dopaminy w mózgu. Są one skuteczne u około 50–60% dzieci nadpobudliwych. Największy wpływ mają na symptomy nadruchliwości i impulsywności, mniej wyraźny jest wpływ na uwagę.

Istotnie działają na podniesienie nastroju, podczas ich podawania ustępują także zaburzenia snu. Efekt działania leków z tej grupy ujawnia się po stosunkowo długim okresie podawania (między pierwszym a czwartym tygodniem od osiągnięcia pełnej dawki) . Obecnie najczęściej stosowane są: imipramina, klomipramina, nortryptylina oraz dezypramina.

Leki te mogą dawać efekty niepożądane. Najpoważniejszym z nich (stwierdzanym przy przedawkowaniu) jest wywołanie zaburzeń rytmu serca. Osoby przyjmujące te leki powinny mieć regularnie mierzone ciśnienie, tętno i wykonywane badanie elektrokardiograficzne (EKG). Do innych działań niepożądanych należą: senność, uczucie zmęczenia, suchość w jamie ustnej. Rzadziej występują zaparcia i problemy z oddawaniem moczu.

Leki psychostymulujące są podstawowymi lekami używanymi w leczeniu nadpobudliwości psychoruchowej w krajach zachodnich. W Polsce są stosowane sporadycznie (choć istnieje tendencja do coraz częstszego ich podawania), ponieważ jako w większości pochodne amfetaminy są uważane za uzależniające.

Badania amerykańskie z końca lat 90. wykazały, że stosowane prawidłowo i pod kontrolą lekarza nie wywołują uzależnienia i skutecznie pomagają dzieciom z ADHD.

W szczególności podnoszą zdolność skupienia i utrzymania uwagi oraz zmniejszają nadmierną ruchliwość, w mniejszym stopniu wpływają na występowanie impulsywności.

Mechanizm ich działania jest podobny do trójcyklicznych leków przeciwdepresyjnych. Podwyższają przewlekle niskie poziomy aktywności w określonych częściach mózgu i w ten sposób regulują proces przekazywania informacji .

Polecamy: By dziecko zdrowo rosło – zasady dla rodziny

Preparaty stosowane w leczeniu ADHD

Obecnie najczęściej stosowanymi lekami z tej grupy są: metylfenidat (powszechnie znany preparat Ritalin), dekstramfetamina i l-amfetamina oraz pemolina, która jako jedyna z tej grupy nie jest pochodną amfetaminy.

M. Fava na podstawie własnych obserwacji doszedł do wniosku, że Ritalin, oprócz wyżej opisanego działania leków psychostymulujących, wpływa także na obniżenie poziomu agresywności u dzieci nadpobudliwych .

W leczeniu symptomów ADHD często wykorzystywana jest klonidyna, stosowana w leczeniu nadciśnienia u dorosłych. U dzieci nadpobudliwych ma ona działanie podobne jak leki psychostymulujące. Lek ten może jednak niekorzystnie wpływać na układ krążenia .

Do niedawna do działań niepożądanych leków psychostymulujących zaliczano przede wszystkim uzależnienie od podawanych środków. Obecnie jednak coraz częściej kwestionuje się uzależniające działanie tych leków.

Bezspornym problemem podczas leczenia środkami psychostymulującymi jest natomiast pojawienie się u części dzieci tików, zmniejszenie apetytu, nerwowość. Ponadto pemolina może prowadzić do uszkodzenia wątroby .

Czy neuroleptyki są bezpieczne?

Neuroleptyki należą do grupy leków stosowanych w schizofrenii. W niewielkich dawkach są skuteczne w leczeniu tików. Stosowane są również w leczeniu nadpobudliwości, gdy inne leki nie przynoszą oczekiwanych rezultatów. Działają one uspokajająco, zmniejszają nadmierną ruchliwość i agresywność. Najczęściej stosowanymi lekami z tej grupy są tiorydazyna i haloperidol.

Działaniami niepożądanymi wywoływanymi przez te leki są: zaburzenia koncentracji uwagi (przy podawaniu dużych dawek), senność, drżenie kończyn, skurcze i porażenia mięśni, zwiększenie napięcia mięśni, uszkodzenie wątroby, obniżenie liczby białych krwinek.

Przedstawione działania niepożądane występują jednak rzadko u dzieci leczonych z powodu nadpobudliwości, gdyż leki podawane są krótko i w niewielkich dawkach .

Stosunkowo nowym lekiem stosowanym w terapii ADHD jest Strattera (substancja: atamoksetyna). Jest on selektywnym inhibitorem wychwytu zwrotnego noradrenaliny.

Został sprawdzony w szerokich badaniach klinicznych z udziałem dzieci i młodzieży ze stwierdzonym ADHD. Jego skuteczność wynosi około 65%. Odnotowanymi działaniami niepożądanymi są: dolegliwości jelitowe i żołądkowe, spadek łaknienia, znużenie, zawroty głowy .

Leczenie farmakologiczne nie może być jedyną formą leczenia ADHD. Powinno być ono stosowane raczej jako metoda wspierająca inne zabiegi terapeutyczne.

Nieodzownymi działaniami w leczeniu dzieci z zespołem hiperkinetycznym są psychologiczno-pedagogiczne formy pomocy.

Zwróć uwagę: Zaburzenia rozwojowe można leczyć!

Fragment książki: "Dzieci z ADHD i ich rodzeństwo" (Oficyna Wydawnicza Impuls). Tytuł, lid i śródtytuły pochodzą od redakcji. Publikacja za zgodą wydawcy.

Tagi: leczenieagresjalekiadhd
SKOMENTUJ
KOMENTARZE (1)
/2 miesiące temu
Zanim sięgniecie po silne leki, warto spróbować i dać szansę dziecku w dobrej szkole montessoriańskiej. Szkoły te uczą wyciszania emocji u dziecka, a nauczyciele mają małe grupy i dużo cierpliwości. Nie ma w nich agresji starszych i odtrącenia przez grupę - co jest przyczyną stresów w zwykłej szkole. W Poznaniu jest tylko jedna taka podstawówka, zapewniająca opiekę psychologiczną, fizjoterapeutyczną i oligofrenopedagogiczną, więc polecam: eduharmonia.pl