Tak rozwija się dziecko

Na początku płód waży mniej niż pyłek – jedną tysięczną grama. Zanim po raz pierwszy weźmiesz dziecko w ramiona, jego waga powiększy się ponad trzy miliony razy!

fot. Piękna
Dlaczego jednak jeden malec rodzi się, ważąc niecałe trzy kilogramy, a inny ma sporo ponad cztery? Zarodki mają taką samą wielkość, niezależnie od tego, czy rodzice są wysocy czy niscy, szczupli czy trochę bardziej przy tuszy. Jednak to, jak duże urodzi się twoje dziecko, zależy zarówno od genów, jakie od was dostało, jak i od tego, czy ciąża przebiega prawidłowo. Ważne jest też to, co jesz i jaki styl życia prowadzisz.

Tworzy się mały człowiek

Przez pierwsze trzy miesiące ciąży wszystkie dzieci rosną podobnie. I w niesamowicie szybkim tempie, choć tego nie zauważasz, gdyż twój brzuch jeszcze tak mocno się nie powiększa. W piątym tygodniu maleństwo ma około centymetra, w siódmym – 5 cm, w jedenastym – 8 cm. Na tej podstawie lekarz w czasie USG sprawdza wiek ciąży: najbardziej miarodajny jest tu tzw. pomiar długości ciemieniowo-siedzeniowej, czyli od główki do pupy (CRL).
W pierwszym trymestrze bardzo ważne jest nie tylko to, że dziecko rośnie, ale też, że tak gwałtownie się rozwija. Trwa organogeneza: tworzą się jego wszystkie narządy i organy. To najważniejszy okres w rozwoju płodowym. Od tego momentu organy wewnętrzne będą już tylko się rozwijać, rosnąć i udoskonalać swoje funkcje.
– Najbardziej newralgiczny jest okres pomiędzy 4. a 9. tygodniem ciąży. Przyszła mama powinna teraz na siebie szczególnie uważać – przekonuje dr n. med. Piotr Raczyński, ginekolog położnik z Instytutu Matki i Dziecka. – Niebezpieczne jest palenie papierosów, picie alkoholu czy zażywanie narkotyków. Może to bardzo zaburzyć rozwój dziecka. W tym okresie nie wolno też zapominać o przyjmowaniu jednej tabletki kwasu foliowego dziennie, co zapobiega powstawaniu wad cewy nerwowej.

Jestem coraz większy
Po skończonej organogenezie, gdy już wszystko jest na swoim miejscu, następuje okres bardzo szybkiego wzrostu wielkości i wagi płodu. Porównaj: przez pierwsze 20 tygodni życia maleństwu przybywa około 500 g. Przez kolejne – 3000 g, czyli sześć razy więcej! Pod koniec ciąży dziecko będzie przybierać na wadze 150–200 g tygodniowo.
Tempo, w jakim malec rośnie w drugim i trzecim trymestrze, jest bardzo indywidualne. Zwykle chłopcy rodzą się nieco więksi i ciężsi niż dziewczynki. Ważna jest także kolejność ciąż: często drugie dziecko jest troszkę większe od pierwszego, chociaż to nie jest regułą. Największy wpływ mają na to geny – w dużej mierze to od nich zależy, czy maleństwo (urodzone o czasie) będzie miało 3000 czy 4000 g.

Popatrz na brzuch
To, że dziecko rośnie, łatwo zauważyć po powiększającym się obwodzie brzucha, co już wyraźnie widać w drugim trymestrze. Jednym kobietom brzuch rośnie jednak wolniej (długo po nich nie widać, że są w ciąży), innym szybciej. Czasem brzuch długo wydaje się mały, bo mięśnie są na tyle silne, że mocno trzymają powiększającą się macicę. Również gdy mama jest przy kości, powiększenia brzucha tak mocno nie widać. Dlatego samą jego wielkością nie trzeba się za bardzo przejmować. Przy badaniu ginekolog zwraca uwagę nie tyle na jego rozmiar, ile na wysokość macicy w stosunku do pępka. Gdy jest ona zbyt mała w stosunku do wieku ciąży, ginekolog może cię skierować na dodatkowe badanie USG.

Co myślicie o aborcji? - podyskutuj na forum!

Mały wielki problem
Są jednak czynniki, które powodują zbyt wolne powiększanie się macicy. To np. małowodzie (czyli zbyt mała ilość płynu owodniowego, bez którego prawidłowy rozwój dziecka jest niemożliwy). Może ono wynikać z niektórych chorób przyszłej mamy (np. z nadciśnienia).
– O małowodziu mówimy, gdy ilość płynu owodniowego (AFI) spadnie poniżej 50 mm – opowiada dr Piotr Raczyński. – Można wtedy zastosować amnioinfuzję, czyli uzupełnienie płynu owodniowego. Robi się to, nakłuwając jamę owodniową. Ważna jest również dieta przyszłej mamy – powinna dużo pić. Gdy małowodzie lub bezwodzie pojawia się w okresie okołoporodowym, konieczne jest dokładne monitorowanie stanu dziecka i ewentualne wykonanie cięcia cesarskiego.
Wolniejsze powiększanie się macicy bywa też rezultatem zahamowania wzrostu płodu.
– Pewne czynniki mogą ograniczyć tempo wzrastania dziecka. Na niektóre przyszła mama nie do końca ma wpływ, np. na infekcje, nieprawidłowości łożyska i pępowiny. Ale na niektóre ma. Palenie papierosów czy spożywanie alkoholu to igranie z ogniem. Niekorzystny wpływ ma także nadmierny stres – dodaje dr Raczyński.
Bardzo źle działa alkohol. Jego stężenie we krwi płodu już w godzinę po wypiciu go przez mamę jest takie jak u niej. Tyle że u mamy nie spowoduje on takich szkód jak u maleństwa. Dzieci kobiet, które w czasie ciąży często piją alkohol, cierpią na FAS (Fetal Alcohol Syndrome), którego jednym z objawów jest niska waga urodzeniowa. Do tego często dochodzą zaburzenia rozwojowe mózgu, serca, nerek, stawów, przewodu pokarmowego. Nie ma bezpiecznej dawki alkoholu dla kobiety w ciąży – twierdzą specjaliści. Dlatego lepiej w tym okresie w ogóle go nie pić.
Niekorzystny wpływ na tempo wzrastania dziecka może mieć też niewłaściwe odżywianie, a przede wszystkim stosowanie drastycznych diet. Ciąża absolutnie nie jest okresem na eksperymenty z jedzeniem czy też jakiekolwiek odchudzanie się.
Sprawdź! Przegląd bielizny dla kobiet w ciąży i karmiących

Rośnie, ale nie dojrzewa
Nie jest też dobrze, gdy dziecko rośnie zbyt szybko. Zdarza się, że za tempem wzrostu nie nadąża jego rozwój.
– Czasem dochodzi do tzw. makrosomii płodu. Jej przyczyna to zwykle nieleczona cukrzyca – mogła ona pojawić się dopiero w ciąży (tzw. cukrzyca ciężarnych). W odpowiedzi na wysokie stężenia glukozy organizm wydziela więcej insuliny, która przenika do płodu – opowiada dr Raczyński. – Insulina to hormon anaboliczny, przyspiesza wzrost, ale nie rozwój dziecka. W przypadku źle leczonej cukrzycy maluch będzie więc duży, ale, niestety, niedojrzały.
Zdarza się (na szczęście rzadko), że duże rozmiary brzucha świadczą o zwiększonej ilości płynu owodniowego, czyli wielowodziu. Jego przyczyną może być cukrzyca lub wady rozwojowe, ale czasem wada pojawia się w normalnie przebiegającej ciąży. Leczenie zależy od przyczyny, która ją wywołała. Jeśli to cukrzyca, poziom cukru trzeba uregulować, gdy wysokie ciśnienie – trzeba je obniżyć.
– Przy wielowodziu dochodzi do nadmiernego rozciągnięcia się macicy, co może doprowadzić do pojawienia się przedwczesnej czynności skurczowej. A to z kolei może stać się przyczyną przedwczesnego porodu – dodaje dr Raczyński. – Gdy istnieje takie realne zagrożenie, czasem decydujemy się na amioreducję, czyli nakłucie jamy owodniowej, a potem odessanie nadmiaru płynu owodniowego.
Waga dziecka przekraczająca pod koniec ciąży 4 kg jest czasem wskazaniem do cięcia cesarskiego, gdyż poród drogami natury może być zbyt wyczerpujący i grozić powikłaniami.

Podejrzeć serce
Najczęstszymi wadami wrodzonymi u płodu są wady serca. Wcześnie wykryte mogą być leczone – często jeszcze w łonie mamy.
• Badania usg. Już w 10. tygodniu ciąży lekarz może podejrzewać pewne nieprawidłowości – na podstawie pomiaru tzw. przezierności karku. Najważniejsze jest jednak badanie około 20. tygodnia ciąży.
• Echo serca płodu. Jeśli lekarz przypuszcza, że wystąpiła wada, kieruje przyszłą mamę właśnie na to badanie. Wykonuje się je od około 15. tygodnia ciąży.
• Leczenie. Można je zacząć już w okresie płodowym, czasem leki dostaje mama, niekiedy konieczna jest interwencja chirurgiczna na małym serduszku.
• Po porodzie. Niestety, niektóre wady ujawniają się dopiero po narodzinach dziecka. Dlaczego? Dopiero po porodzie zamyka się przegroda międzyprzedsionkowa oraz tzw. przewód Botalla, który w okresie prenatalnym łączył tętnicę płucną z aortą. Można jednak tę sytuację przewidzieć na podstawie wcześniejszych badań. Dziecko urodzi się wtedy w ośrodku perinatologicznym z oddziałem intensywnej terapii, gdzie można mu udzielić pomocy.

Pod kontrolą USG
O tym, czy twoje dziecko dobrze rośnie, możesz się przekonać dzięki badaniom ultrasonograficznym. Są one całkowicie bezpieczne dla maleństwa. O liczbie i terminie badań decyduje lekarz, jednak zwykle wykonuje się je kolejno:
• Do 10. tygodnia ciąży. To badanie jest nieobowiązkowe. Ma na celu potwierdzenie ciąży, wykluczenie ciąży pozamacicznej, określenie wieku ciążowego zarodka (robi się to przede wszystkim na podstawie tzw. długości ciemieniowo-siedzeniowej – CRL). Lekarz sprawdza, czy zarodek jest prawidłowo zagnieżdżony i czy dobrze się rozwija.
• Pomiędzy 11. tygodniem i 1. dniem a 13. tygodniem i 6. dniem (optymalny okres to zakończony 12. tydzień). Podczas badania sprawdzane są: przezierność karkowa, długość kości nosowej i przepływ krwi w przewodzie żylnym. Jeśli pomiary są prawidłowe, jest małe ryzyko pojawienia się nieprawidłowości chromosomalnych (wad genetycznych), w tym zespołu Downa. Gdy wyniki są nieprawidłowe, zazwyczaj zalecana jest dalsza diagnostyka prenatalna.
• Między 18. a 23. tygodniem ciąży (najlepiej po 20. tygodniu). Bardzo dokładnie oceniana jest budowa płodu (w tym również serce).
• Pomiędzy 28 a 32. tygodniem ciąży. To badanie ocenia dynamikę wzrostu dziecka. Jeśli pojawiły się niekorzystne czynniki (np. mało lub wielowodzie), zostaną właśnie teraz wykryte.
• Po 38. tygodniu. To badanie dodatkowe. Pozwala ocenić między innymi wagę płodu oraz jego ułożenie. Może być więc pomocne przy planowaniu sposobu porodu.
SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)