6 ważnych pytań o konflikt serologiczny

Jeszcze niedawno kobiety z ujemnym Rh obawiały się konfliktu serologicznego. Dla dziecka oznaczał duże problemy ze zdrowiem. Dziś zdarza się rzadko, bo lekarze potrafią mu zapobiec.

6 ważnych pytań o konflikt serologiczny fot. Fotolia

Nie byłoby problemu, gdyby każdy z nas miał identyczną grupę krwi i czynnik Rh. Tak jednak nie jest. Dziecko dziedziczy je, podobnie jak inne swoje cechy, po rodzicach. Jego krew może być więc podobna do krwi mamy albo taty. Różnice te odzwierciedlają oznaczenia: A, B, AB, 0 oraz Rh+, Rh–. Na tej podstawie mówi się o zgodności pomiędzy grupami. Ale nawet niewielkie rozbieżności mogą mieć duże znaczenie.

Co to oznacza w praktyce? To, że krwi nie można mieszać ze sobą. Organizm zabezpiecza się przed tym na dwa sposoby. Z jednej strony w krwinkach czerwonych znajdują się substancje zwane antygenami, które – gdy dostaną się do krwiobiegu osoby o innej grupie – wywołują alert w jej układzie obronnym. Z drugiej – w osoczu występują naturalne przeciwciała gotowe rozpoznać i zwalczyć krwinki pochodzące z obcych grup.

Uaktywnienie tych „zabezpieczeń” jest szczególnie ważne podczas ciąży, kiedy krew mamy i dziecka sąsiaduje ze sobą przez łożysko, a czasem trochę się miesza. Zazwyczaj nie wywołuje to żadnych skutków. Niekiedy jednak właściwości krwi na tyle się różnią, że może wystąpić silna reakcja obronna, określana jako konflikt serologiczny.

1. Konflikt serologiczny - kiedy do niego dochodzi?

Jest możliwy tylko przy tzw. ustawieniu konfliktowym. Mówi się o nim, kiedy kobieta, której krew pozbawiona jest czynnika Rh (Rh–), spodziewa się dziecka o Rh+ (odziedziczonego po tacie) oraz przy pewnych różnicach w obrębie grup A, B, AB i 0. Samo występowanie niezgodności pomiędzy krwią mamy i dziecka nie jest równoznaczne z pojawieniem się konfliktu serologicznego.

Aby do niego doszło, układ odpornościowy kobiety musi wytworzyć przeciwciała, które byłyby w stanie zaatakować krwinki dziecka. Jest to możliwe dopiero wtedy, gdy wnikną do jej krwiobiegu. Najczęściej dostają się tam podczas porodu, poronienia, przerwania ciąży oraz niektórych zabiegów, takich jak amniopunkcja.

2. Konflikt serologiczny - na czym polega?

Mechanizm powstawania konfliktu serologicznego jest podobny do obrony przed wirusami. Dochodzi do ukształtowania się odporności ułatwiającej zwalczenie wroga. Jednak o ile w przypadku drobnoustrojów chorobotwórczych ma to działanie korzystne, to przy konflikcie serologicznym szkodzi, bo wywołuje chorobę dziecka. Nowe przeciwciała, które powstały w wyniku pierwszego kontaktu z obcą krwią, nie giną. Przez wiele lat czekają, by zacząć działać, gdy nadarzy się okazja. Pojawia się ona wraz z kolejną ciążą, o ile powtórzy się ten sam typ niezgodności pomiędzy krwią mamy i dziecka.

3. Konflikt serologiczny - czemu giną krwinki dziecka?

Przy ponownym kontakcie z taką samą krwią układ odpornościowy kobiety reaguje ze wzmożoną siłą. Atakuje jednak nie tylko wrogie cząsteczki (antygeny), ale całe krwinki czerwone. Oprócz tych, które dostały się do jej organizmu, zwalcza też krwinki w krwiobiegu dziecka. Jest to możliwe, bo nowe przeciwciała są dużo mniejsze od występujących naturalnie w osoczu. Mogą więc z łatwością przedostać się przez łożysko do krwiobiegu malca. Ten obronny atak prowadzi do choroby hemolitycznej dziecka, która może pojawić się jeszcze przed narodzinami lub po jego przyjściu na świat. W zależności od stopnia nasilenia objawia się anemią albo żółtaczką. Na szczęście można temu zapobiec!
Katarzyna Bosacka opowiada o ciąży i zachciankach!

4. Konflikt serologiczny - jak go uniknąć?

Najważniejsze jest niedopuszczenie do powstania przeciwciał, a jak już są – najwcześniejsze ich wykrycie. W tym celu będziesz miała robione specjalne badanie krwi – tzw. odczyn Coombsa. Pozwala sprawdzić, czy twój organizm uczula się na antygeny z krwinek dziecka i wykryć przeciwciała. Jeżeli nie masz czynnika Rh, a twój mąż ma, już podczas pierwszej ciąży zostaniesz objęta specjalnym programem profilaktycznym.

Oprócz tego, że musisz sprawdzić obecność przeciwciał (co 4-6 tygodni), w 28. tygodniu ciąży, a potem po porodzie dostaniesz immunoglobulinę – podawany w zastrzyku domięśniowym. To zapobiegnie powstaniu odporności. Następnie pół roku po narodzinach maleństwa powinnaś zgłosić się do laboratorium, w którym robiłaś wcześniejsze badania i ponowić próbę na obecność przeciwciał (odczyn Coombsa). Immunoglobulinę powinnaś dostać także po każdym poronieniu oraz przerwaniu ciąży, niezależnie od swojej grupy krwi. Tak prowadzona profilaktyka jest bardzo skuteczna.

5. Konflikt serologiczny - co jeśli dziecko zachoruje?

Jeśli uczulenie na krwinki dziecka spowodowało powstanie dużej liczby przeciwciał, lekarze wykonują dodatkowe badania. Określają stężenie barwników żółciowych w wodach płodowych, a nawet pobierają z pępowiny krew maleństwa. Dzięki temu mogą zrobić morfologię oraz określić Rh (grupę krwi dziecka poznaje się zwykle po narodzinach).

Po stwierdzeniu konfliktu rozpoczyna się leczenie, które polega na transfuzji wymiennej. Przez pępowinę, pod kontrolą USG, podaje się dziecku krew Rh–, aby nowe krwinki nie były wrażliwe na przeciwciała mamy. Nie obawiaj się, to nie zmieni trwale grupy krwi maleństwa. Po porodzie jego szpik będzie produkował własne krwinki. Tak poważne interwencje są rzadko konieczne. Najczęściej leczy się dziecko już po porodzie.

6. Konflikt serologiczny - jak zmniejszyć ryzyko konfliktu serologicznego?

Ograniczenie możliwości wystąpienia konfliktu serologicznego zależy nie tylko od lekarzy. Także ty możesz sama o to zadbać.
  • Sprawdź grupę krwi i czynnik Rh na początku ciąży.
  • Poproś ojca dziecka o zrobienie tych samych badań. Maleństwo może odziedziczyć po nim Rh.
  • Nie ukrywaj przed swoim lekarzem poronienia lub usunięcia ciąży. Po tych zabiegach po prostu musisz w tej sytuacji dostać immunoglobulinę.
  • Domagaj się podania preparatu gamma anty-d w ciągu 48 godzin po porodzie.
  • Wykonaj badania na obecność przeciwciał, które mogły powstać w kontakcie z krwinkami dziecka – zrób je koniecznie aż trzykrotnie w czasie trwania swojej ciąży.
W czasie ciąży musisz wyjątkowo dbać nie tylko o  swoje zdrowie, ale i zdrowie dziecka. Właśnie z tego powodu powinnaś robić kontrolne badania w danych tygodniach ciąży. Jeśli nie wiesz, co w jakim terminie powinnaś uczynić, skorzystaj z naszego cyklu ciąża tydzień po tygodniu. Dzięki niemu dowiesz się, jak rozwija się twoja pociecha oraz nie umknie ci żadna rzecz, której powinnaś dopilnować!
SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)