Jak dziecko rozwija się w okresie płodowym?

Okres płodowy rozpoczyna się w 9. tygodniu życia płodowego i trwa aż do porodu. Pierwsze cztery tygodnie to dalszy intensywny rozwój poczętego dziecka. Kolejne to głównie doskonalenie funkcji poszczególnych narządów i zmysłów oraz intensywny rozwój układu nerwowego. Prześledź z nami okres płodowy!

płód

fot. Fotolia

Dziewiąty tydzień życia

Grubieją mięśnie i skóra. Pojawia się meszek płodowy (lanugo). Wykształca tęczówka oka, a powieki od tej pory do 6. miesiąca całkowicie zamykają oczy. Kształtują się narządy szkliwotwórcze, produkujące zębinę i szkliwo zębów mlecznych. Na dłoniach i stopach pojawiają się zawiązki paznokci. U chłopca rozwija się prącie, u dziewczynki macica i pochwa. Przysadka wydziela gonadotropinę. Doskonali się zmysł dotyku – pod wpływem dotknięcia powieki zaciskają się, a dłoń zamyka w piąstkę. Dziecko prostuje plecy, a głowa nie opada już na brzuszek.

Wielkość poczętego dziecka: 4 cm (od czubka głowy do pośladków), waga około 4 g.

Dziesiąty tydzień życia

Szpik kostny przejmuje od wątroby funkcję krwiotwórczą. Pęcherzyk żółciowy zaczyna produkcję żółci. Pojawiają się mięśnie umożliwiające pracę jelit. Przyspiesza proces tworzenia połączeń nerwowo-mięśniowych. Na tym etapie powstaje ich trzy razy więcej niż w poprzednim tygodniu. Wrażliwe na dotyk stają się organy płciowe. U dziewczynki rozpoczyna się proces kształtowania gonady żeńskiej – jajnika (według innych autorów proces ten rozpoczyna się w 7. tygodniu).

Wielkość poczętego dziecka: 5,5 cm, waga około 7 g.

Jedenasty tydzień życia

Powstają struny głosowe. Jelita pokrywają się błoną śluzową. Trzustka wydziela do krwi insulinę. Wrażliwe na dotyk stają się klatka piersiowa i ramiona.

Wielkość poczętego dziecka: 6,3 cm długości, waga 9,5 g.

Dwunasty tydzień życia

Intensywnie kostnieją żebra i kręgi. U obu płci pojawiają się gruczoły mleczne. Nerki rozpoczynają produkcję moczu, a kora nadnerczy produkuje hormony. Powstają gruczoły wytwarzające ślinę. Dziecko zaczyna połykać wody płodowe i reagować na ich smak. Ich wypijanie zaspokaja 25% dziennego energetycznego zapotrzebowania płodu. Jeśli dziecku „nie smakują wody płodowe”, to nie pije ich, a w efekcie rodzi się mniejsze. Picie płynu owodniowego (około jednego litra dziennie) ćwiczy również mięśnie potrzebne do pobierania pokarmu, stwarza warunki do dojrzewania śluzówki żołądka i jelit, pobudza produkcję kwasów i enzymów trawiennych. Pojawia się spontaniczny odruch podciągania górnej wargi (ssania). Klatka piersiowa wykonuje pierwsze nieregularne i niestałe ruchy oddechowe. Wrażliwe na dotyk stają się kolejne części ciała. Fale mózgowe są nieregularne, ale charakterystyczne dla gatunku ludzkiego. Intensywnie rozwija się aktywność ruchowa dziecka, które porusza wszystkimi częściami ciała (wykonuje ono około 2000 ruchów dziennie).

Wielkość poczętego dziecka: 7,5 cm, waga 14 g.

Czwarty miesiąc życia

Zwiększają się waga i długość ciała. Wzrasta objętość płynu owodniowego. Organizm syntetyzuje wszystkie białka oprócz gammaglobulin (przeciwciał odpowiedzialnych za odporność organizmu). Na palcach widoczne są poduszeczki dotykowe. Tarczyca asymiluje jod i wydziela tyroksynę. Magazynowana jest brunatna tkanka tłuszczowa (doskonałe źródło energii). W 14.–15. tygodniu cała powierzchnia ciała staje się wrażliwa na dotyk (z wyjątkiem czubka i boków głowy). Pojawiają się odruchy błędnikowe – dziecko, balansując w macicy, ćwiczy zmysł równowagi. „Kolebanie” jest rejestrowane przez mózg i zapamiętywane.

W mózgu widoczne są bruzdy i zwoje. Uformowany jest już móżdżek. Ciągle powstają nowe połączenia nerwowe. Tworzy się „mapa” ruchowa i czuciowa ciała. Aktywna jest przednia część kory mózgowej (czołowa i ciemieniowa), siedlisko uczuć, woli, inteligencji, zdolności i pamięci. Zaczyna się mielinizacja (tworzenie otoczki tłuszczowej) wzdłuż włókien nerwowych, co przyspiesza przebieg impulsów nerwowych.

Wielkość poczętego dziecka: długość 25 cm, waga 40 g.

Zobacz też: Komplikacje w ciąży – kiedy i dlaczego się pojawiają?

Katarzyna Bosacka opowiada o ciąży i zachciankach!

Piąty miesiąc życia

Pojawiają się owłosienie, brwi i rzęsy. Następuje wymiana zużytych komórek na nowe, z wyjątkiem nerwowego, gdzie wciąż produkowane są nowe komórki. W mózgu uwidaczniają się bruzda czołowa, ciemieniowo-potyliczna i ostrogowa oraz spoidła. Aktywność dziecka staje się regularna i cyklicznie się zmienia. Po 24. tygodniu osiąga ono najwyższy stopień kontroli motorycznej, czego wyrazem są precyzyjne ruchy mimiczne. Jego sposób poruszania się w fazie czuwania nabiera cech indywidualnych – cech temperamentu. Dziecko jest szczególnie wrażliwe na smak, gdyż kubki smakowe wypełniają większą przestrzeń niż przy urodzeniu (obejmują gardło, podniebienie, wewnętrzną stronę policzków, język). Reaguje też na zmiany temperatury oraz oświetlenia, a między 4. a 5. miesiącem życia na głośne dźwięki (początkowo na wibracje).

Wielkość poczętego dziecka: 30 cm, waga 50–70 g.

Szósty miesiąc życia

Proporcje dziecka zbliżają się do tych, jakie będzie miało przy urodzeniu. Maź płodowa obficie pokrywa skórę. Kształtują się więzadła stawowe. Szkielet intensywnie kostnieje. Można zaobserwować jak 6–7-miesięczne dziecko ssie palec. Wzrastają częstotliwość, siła i amplituda skurczów i rozkurczów klatki piersiowej. Kończy się rozwój komórek i zwojów nerwowych. Od tego czasu nie przybywa nowych komórek, a zniszczone nie zostają odbudowane. Cykle aktywności trwają około 45 min. W stanie czuwania obserwuje się okresy zarówno silnej ruchliwości, jak i spokoju, przy czym dziecko rzadko trwa w bezruchu dłużej niż 10 min. Podczas snu pojawia się faza REM – czas marzeń sennych, pogrążenia się w uczuciach, wspomnieniach, okres zapamiętywania, porządkowania zasobów pamięciowych i integracji wszystkich informacji, jakie dotarły do mózgu. Jest ona potrzebna do normalnego rozwoju fizycznego i psychicznego. Otwierają się szpary powiek – dziecko silniej reaguje na mocny strumień światła. Tworzą się pewne odruchy bezwarunkowe.

Wielkość poczętego dziecka: 33 cm, waga 90–135 g.

Siódmy miesiąc życia

Znika lanugo (meszek płodowy), pozostając jedynie na plecach i ramionach. U chłopców jądra zsuwają się do worka mosznowego. Następuje intensywny rozwój tkanki tłuszczowej. Można rozpoznać sześć warstw kory mózgowej. Pojawienie się w niej bruzd zwiększa jej powierzchnię. Rozwój połączeń nerwowych jest na tyle zaawansowany, że w korze mózgowej zachodzi proces wybiórczego traktowania bodźców, uczenia się, zapamiętywania, nabywania nawyków i preferencji, doświadczania pierwotnych emocji.

Wielkość poczętego dziecka: 38 cm, 1,3 kg.

Ósmy miesiąc życia

Na przełomie 7.–8. miesiąca zmysł równowagi jest już całkowicie ukształtowany. Powstają pewne różnice lateralne – lewa półkula ciała (zazwyczaj lepiej ukrwiona) odpowiada za prawą stronę ciała, prawa – za lewą stronę. Lateralizacja w dużym stopniu zależy od prawidłowego poziomu testosteronu. Skóra wygładza się i różowieje. Dziecko najczęściej przybiera pozycję głową w dół.

Wielkość poczętego dziecka: 46 cm, 2 –2,5 kg.

Dziewiąty miesiąc życia

W 8.–9. miesiącu płód wypija 3–4 litry wód płodowych dziennie. W wyniku starzenia się łożyska do dziecka dociera coraz mniej substancji odżywczych, w związku z czym – zdaniem części autorów – zmniejsza się przyrost jego masy ciała. Czasami pod wpływem hormonów, pochodzących z organizmu matki, piersi dziecka nabrzmiewają. W jelicie grubym gromadzi się smółka. W czasie snu dziecko ma swoją ulubioną pozycję, która jest dosyć trwała, ponieważ pozostaje na całe życie jako najczęstsza pozycja snu i wypoczynku, zwłaszcza w okresie choroby, przeciążeń i stresu.

Wielkość poczętego dziecka: długość 53 cm, waga 3,5 kg.

Wrażliwość na czynniki szkodliwe

Na początku 4. miesiąca życia zmniejsza się wrażliwość płodu na czynniki teratogenne, niemniej wciąż rozwijające się narządy mogą ulec uszkodzeniu. Chodzi tu głównie o ośrodkowy układ nerwowy, oko i narządy płciowe; po części również o jamę ustną (podniebienie, zęby, wargi), uszy i powłoki brzuszne. Czynniki szkodliwe działające na tym etapie rozwoju mogą spowodować drobne wady anatomiczne, defekty fizjologiczne lub niedorozwój umysłowy. Przyczyną około 50% urodzeń dzieci z upośledzeniem umysłowym jest właśnie to, że w okresie płodowym narażone były one na działanie czynników teratogennych. Wynika to prawdopodobnie z tego, że proces rozwoju komórek i zwojów nerwowych kończy się w 6. miesiącu życia płodowego, co oznacza, iż defekty powstałe w 3. trymestrze ciąży nie mogą zostać odbudowane.

Zobacz też: 4 powody, dla których nie należy stosować senesu na odchudzanie

Fragment pochodzi z książki „Zanim się urodziłem” autorstwa E. Lichtenberg-Kokoszki (Impuls 2014). Publikacja za zgodą wydawcy.

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)