Endometrioza – objawy, leczenie, wpływ na płodność

Endomertioza to choroba, która wg szacunków występuje u 10% kobiet w okresie rozrodczym. W znaczący sposób może wpływać na zdolności rozrodcze kobiety. Dowiedz się jakie metody wspomagania rozrodu stosuje się u pacjentek z endometriozą i czy możliwe jest w ich przypadku naturalne zapłodnienie?

Endometrioza – na czym polega?

Endometrioza jest przewlekłą, nawracającą chorobą, która charakteryzuje się obecnością i rozplemem aktywnych gruczołów oraz podścieliska endometrium  poza macicą.

Endometriozę rozpoznaje się częściej u kobiet z wadami rozwojowymi narządów rodnych,  które mogą powodować wsteczny przepływ krwi miesiączkowej oraz u kobiet z przedłużającymi się krwawieniami miesiączkowymi lub krótkimi cyklami (<27dni).

Powyższe obserwacje pozostają w związku z powszechnie akceptowaną teorią, według której wsteczny przepływ krwi miesiączkowej jest kluczowym zjawiskiem w procesie rozwoju endometriozy, Na jego znaczenie wskazuje również rozmieszczenie ognisk endometriozy w jamie brzusznej, a także zdolność komórek endometrialnych złuszczonych w czasie miesiączki do przeżycia w warunkach hodowli tkankowej. Jednak wsteczny przepływ krwi miesiączkowej można stwierdzić prawie u 90% kobiet, co świadczy o udziale innych, dodatkowych czynników w procesie wszczepiania i  wzrostu ognisk endometriozy u kobiet z objawami choroby.

Podatność na rozwój ognisk endometriozy stanowi prawdopodobnie wynik współdziałania czynników genetycznych, immunologicznych, hormonalnych oraz środowiskowych.

Krytycznymi momentami rozwoju ognisk endometriozy są procesy przyczepiania się do powierzchni otrzewnej komórek endometrium, naciekanie oraz rekrutacja komórek odczynu zapalnego, indukcja tworzenie się nowych naczyń w obrębie tworzących się ognisk oraz ich dalsza proliferacja.

Jak radzić sobie z trudnością z zajściem w ciążę?

Objawy endometriozy

1. Objawy bólowe

Typowe dla endometriozy dolegliwości bólowe w obrębie podbrzusza mają zwykle charakter cykliczny, ponieważ ekotopowa tkanka endometrialna w większości przypadków reaguje na okresowe zmiany stężeń hormonów płciowych. W miarę postępu choroby dolegliwości bólowe mogą przyjąć charakter stały.  

Najczęściej stwierdzanymi objawami endometriozy są:

• bolesne miesiączkowanie,

• bolesne stosunki oraz

• przewlekły ból niezwiązany z cyklem miesiączkowym.

Jeżeli ogniska endometriozy znajdują się w pęcherzu moczowym lub odbytnicy, ból może także towarzyszyć oddawaniu moczu lub stolca.

2. Zaburzenia płodności

Oprócz dolegliwości bólowych endometriozy wywołuje zaburzenia płodności. Wiele kobiet chorych na endometriozę jest niepłodnych, jednak mechanizmy powodujące niepłodność związaną z endometriozy nie zostały dotychczas w pełni wyjaśnione.  Z szeregu prowadzonych badań wynika, że od 25 do 50% kobiet cierpiących na endometriozę jest niepłodnych.  Przyjmuje się, że najbardziej zaawansowane stadia endometriozy, są silnie powiązane z niepłodnością, szczególnie u kobiet, u których zrosty w miednicy mniejszej zaburzają stosunki anatomiczne znajdujących się tam narządów i uniemożliwiają prawidłowe funkcjonowanie jajowodów i jajników.

Dostępne dane wskazują ponadto na możliwość ujemnego wpływu nawet nieznacznie nasilonej endometriozy na rozwój komórek jajowych, rozwój zarodka lub jego implantację. Autorzy niektórych badań prowadzonych w grupach kobiet, u których dokonano zapłodnienia pozaustrojowego, obserwowali zmniejszenie miesięcznych wskaźników płodności w przypadku endometriozy i minimalnym lub łagodnym stopniu nasilenia, w porównaniu z kobietami, u których nie stwierdzano podobnych zmian.

3. Niekorzystny wpływ na jakość życia

Endometrioza wywiera ponadto niekorzystny wpływ na jakość życia kobiet. Pogorszenia jakości życia może być spowodowane nie tylko występowaniem dolegliwości bólowych miednicy mniejszej oraz niepłodnością, ale również prowadzonym w związku z tym leczeniem zachowawczym i operacyjnym. Ponieważ endometrioza jest chorobą przewlekłą i cechuje się dużą częstością nawrotów, w celu złagodzenia objawów podmiotowych chore poddaje się często licznym operacjom i (lub) stosuje różne schematy farmakoterapii. Wiele pacjentek musi się przyzwyczaić do życia z objawami choroby lub stosować leczenie farmakologiczne przez długie lata. Również wiek, w którym wystąpią pierwsze objawy endometriozy, może być istotny dla jakości życia. Choroba dotyka przede wszystkim młode kobiety w wieku rozrodczym, zaburza często ich udział w życiu społecznym i zawodowym.

Polecamy: Niepłodność żeńska – przyczyny, leczenie

Rozpoznanie endometriozy

Ustalenie rozpoznania endometriozy może stanowić istotny problem ze względu na nieswoisty charakter wielu towarzyszących jej objawów. Z tego powodu kliniczne rozpoznanie endometriozy można potwierdzić jedynie w czasie operacji, zazwyczaj laparoskopii, w trakcie której wszczepy endometriozy zostają usunięte i wysłane do badania histopatologicznego.

W porównaniu z laparoskopią ultrasonografia jest nieskuteczna w rozpoznawaniu endometriozy otrzewnowej, ale stanowi użyteczne narzędzie pozwalające zarówno na zdiagnozowanie, jak i wykluczenie jajnikowych guzów endometrialnych. Może również odgrywać rolę w rozpoznawaniu choroby dotyczącej pęcherza moczowego i odbytnicy.

Leczenie endometriozy

Główny cel leczenia endometriozy stanowi złagodzenie nasilenia objawów klinicznych. Ponadto leczenie ma zapobiegać postępowi choroby lub opóźniać go poprzez zmniejszanie wymiarów wszczepów endometrilanych metodami operacyjnymi lub farmakologicznymi. Ponieważ ani farmakologia, ani metody operacyjne nie poprawiają znacząco wskaźników płodności u kobiet we wczesnych stadiach endometriozy, leczenie koncentruje się na łagodzeniu dolegliwości bólowych. Ze względu na przewlekły charakter choroby konieczne jest w tym celu stosowanie długotrwałych lub powtarzanych cykli terapii.

Dawniej endometriozy leczono przede wszystkim metodami operacyjnymi. Także obecnie stosuje się je często (w połączeniu z farmakoterapią lub bez niej) we wszystkich stadiach choroby.  Jednak leczenie operacyjne jest metodą inwazyjną, daleką od ideału, ponieważ 20% chorych nie odczuwa po zabiegach poprawy, a częstość nawrotów dolegliwości okazuje się duża.  Dodatkowo w czasie usuwania torbieli endometralnych jajników często w sposób bardzo znaczny redukuje się ich objętość, co w sposób istotny zmniejszą tzw. rezerwę jajnikową. Oznacza to, iż płodność pacjentki może zostać znacznie ograniczona, a w skrajnych przypadkach może dojść do wygaśnięcia czynności jajników, czyli przedwczesnej menopauzy. 

Operując pacjentki z endometriozą należy pamiętać, że zakres zabiegu musi uwzględniać przyszłe plany rozrodcze, stąd konieczność pozostawienia odpowiedniej objętościowo czynnej tkanki jajnikowej. Każda pacjentka, a szczególnie osoby planujące macierzyństwo muszą przed planowanym zabiegiem operacyjnym endometriozy uzyskać pełną informację na temat natury choroby, celu i zakresu operacji, oraz dalszego postępowania. Musi również zostać podkreślona możliwość istotnego ograniczenia możliwości rozrodczych bądź wręcz ich utraty. Koniecznie trzeba pamiętać, że u co najmniej 50% pacjentek w ciągu roku od operacji,  dojdzie do nawrotu choroby i objawów klinicznych.

 Działanie dostępnych obecnie leków, stosowanych w leczeniu endometriozy, polega na odtwarzaniu stanu z tych okresów życia kobiety, gdy cykl miesiączkowy ustaje tzn. menopauzy (analogi GnRH), braku miesiączki (Danazol) lub ciąży (doustne środki antykoncepcyjne lub progestageny). W przeciwieństwie do leczenia operacyjnego powyższe metody terapeutyczne mają charakter nieinwazyjny. W przypadku pacjentek pragnących zajść w ciążę w najbliższym czasie trudność stanowi fakt, że poczęcie w trakcie farmakoterapii zwykle nie jest możliwe, ponieważ właściwie wszystkie wymienione leki to w rzeczywistości skuteczne środki antykoncepcyjne. Dokonując wyboru metody leczenia, lekarz powinien wiec uwzględnić plany rodzinne każdej pacjentki oraz jej stan płodności.

Dla wielu kobiet chorych bądź leczonych z powodu endometriozy jedyną szansą na zajście w ciążę pozostawiają metody wspomaganego rozrodu, a w tym zapłodnienie pozaustrojowe in vitro (IVF).  Stosowanie pozostałych metod takich jak stymulacje owulacji czy inseminacje w sposób istotny nie zwiększa prawdopodobieństwa zajścia w ciążę, w porównaniu ze współżyciem naturalnym.

Pacjentki z endometriozą, a szczególnie z jej postacią nawrotową po przebytej operacji (operacjach) stanowią trudniejszą grupę pacjentek wśród kobiet przystępujących do programu in vitro. Wiąże się to, z jednej strony ze zmniejszoną objętością jajników, a więc możliwością uzyskania komórek jajowych, jak i ze zmienionymi warunkami anatomicznymi.  Dodatkowo również z większym ryzkiem powikłań procedury IVF, takich jak krwawienia czy stany zapalne.

Wystąpienie endometriozy u kobiet w młodym wieku niemających planów macierzyńskich lub osób samotnych może stworzyć konieczność podjęcia trudnych życiowo decyzji dotyczących konieczności bieżącego leczenia choroby i jego wpływu na przyszłe macierzyństwo. W takich przypadkach można rozważyć wykonanie jednej z dostępnych procedur służących zachowaniu płodności. Można myśleć o pobraniu i zamrożeniu komórek jajowych, a w przypadkach par o zamrożeniu zarodków. Zgromadzenie puli komórek jajowych może pomóc pacjentce nie tylko w podjęciu decyzji o leczeniu (głównie operacyjnym), ale również w późniejszym ich wykorzystaniu w celu zajścia w ciążę.

Zobacz także: Niepłodność męska – przyczyny, leczenie

Autor: dr n.med. Tomasz Rolicki, ginekolog-położnik, specjalista leczenia niepłodności, Dyrektor Medyczny Kliniki InviMed Warszawa

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)