Finanse małżeńskie - majątek wspólny i osobisty małżonków

Od momentu zawarcia małżeństwa powstaje skomplikowana więź pomiędzy nowymi małżonkami – tzw. ustrój majątkowy. Wiedza w tym temacie zazwyczaj jest nikła, stąd później wynikają nieprzyjemne nieporozumienia.

Od momentu zawarcia małżeństwa powstaje skomplikowana więź pomiędzy nowymi małżonkami – tzw. ustrój majątkowy. Wiedza w tym temacie zazwyczaj jest nikła, stąd później wynikają nieprzyjemne nieporozumienia.

W dzisiejszych czasach warto się zastanowić nad uregulowaniem spraw majątkowych we własnym zakresie, zaś jeśli tego nie uczynimy, warto zdawać sobie sprawę z tego, co kryje się pod pojęciem „ustawowy ustrój majątkowy”. Podstawowe zagadnienia dotyczące tego ustroju są tematem niniejszego artykułu, który będzie swoistym wstępem do cyklu artykułów na temat intercyzy i umów majątkowych.

Z punktu widzenia prawa współwłasność małżeńska stanowi niezwykle charakterystyczną instytucję. Jest to tzw. współwłasność łączna, która wynika z istnienia jakiegoś innego stosunku prawnego, w tym wypadku małżeństwa (to oznacza po prostu, że jedynym sposobem zawiązania takiej współwłasności jest zawarcie małżeństwa – nie istnieje możliwość zawiązania jej „osobno”). Należy wiedzieć, że w związku z tym ustaje ona dopiero w momencie ustania małżeństwa i nie ma możliwości wcześniejszego zniesienia tej współwłasności (można ją tylko modyfikować poprzez umowy majątkowe).

Finanse małżeńskie - majątek wspólny i osobisty małżonków

Prawo przewiduje dwie główne formy regulowania spraw majątkowych – ustawową (czyli polega to na tym, że małżonkowie po prostu zawierają małżeństwo) oraz umowną (jest tu wymagana forma aktu notarialnego, może być zawarta przed lub po ślubie i ma różne formy).

Niniejszy artykuł jest poświęcony zwykłej wspólności majątkowej, tzn. takiej która powstaje po zawarciu małżeństwa o ile małżonkowie nie zdecydowali się wcześniej (bądź później) uregulować tego odrębną umową. Przedmiotem artykułu jest podział na majątek wspólny i osobisty – jest to bowiem punkt wyjścia dla wszystkich rozważań na temat podziału majątku w trakcie rozwodu, zarządzania majątkiem wspólnym czy odpowiedzialności majątkowej małżonków.

Majątek wspólny

Podstawowym rozróżnieniem jest w tym wypadku wyróżnienie tzw. majątku wspólnego małżonków oraz majątku osobistego.

1. Wspólność majątkowa obejmuje przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (← to jest definicja majątku wspólnego). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z nich.

a) Wspólność jest kategorią niezwykle pojemną. Wyliczenie składników majątku osobistego znajduje się w art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i jest to wyliczenie zamknięte. Każdy więc przedmiot czy każde prawo, które nie zostało ujęte w owym wyliczeniu (znajduje się ono w dalszej części artykułu) stanowi część majątku wspólnego.

b) Tak więc wspólnością majątkową będą m.in. wszystkie prawa majątkowe, czyli np. akcje lub udziały w spółce, ale też prawa rzeczowe – własność, posiadanie, użytkowanie wieczyste, ograniczone prawa rzeczowe (zastaw, hipoteka, użytkowanie, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu i służebność).

UWAGA: Kwota uzyskana ze zwrotu pożyczki jednemu z małżonków, jeśli pożyczka ta była udzielona przed powstaniem wspólności majątkowej, wliczana jest do majątku osobistego tego małżonka.

Do majątku wspólnego należą też w szczególności:

2. Pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.

a)  Należy odróżnić pobrane wynagrodzenie od wierzytelności z tego tytułu. Wierzytelności (wierzytelność to odwrotność długu – jeśli Jan ma dług wobec Marka, to Marek ma wierzytelność w stosunku do Jana) składają się bowiem na majątek osobisty. Jest to ściśle związane z tym, że stroną umowy o pracę czy o dzieło jest zazwyczaj jeden z małżonków. Tak więc wierzytelności wynikają z umowy i dopiero ich zrealizowanie (czyli np. zapłata określonej sumy pieniędzy) będzie skutkowało włączeniem dochodu do majątku wspólnego.

Przykład: Jan wykonał pewną pracę na podstawie umowy o dzieło dla firmy X. Firma X nie uiściła mu jeszcze należności. W tym wypadku należność ta będzie wierzytelnością i dopóki nie zostanie uiszczona, będzie wchodziła w skład majątku osobistego Jana.

b) Wynagrodzenie i dochody z innej działalności zarobkowej są tutaj rozumiane bardzo szeroko. Nie jest istotna podstawa prawna świadczenia pracy, może to być więc umowa o pracę, umowa o dzieło, umowa zlecenie etc.

3. Dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków.

a) Istnieją trzy rodzaje dochodów (w kodeksowym rozumieniu – pożytków): naturalne (płody i inne odłączone od rzeczy części składowe, chodzi tutaj o to, co można własnymi siłami wyhodować – np. zboże zebrane z pola), cywilne (to dochody, które rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego, np. czynsz za najem mieszkania) oraz prawa (czyli dochody, które przynosi prawo zgodnie ze swym społeczno - gospodarczym przeznaczeniem, np. odsetki z wierzytelności).

b) Istotne jest to, że dochody mogą pochodzić zarówno z majątku wspólnego jak i osobistego.

Przykład: Jan dostał w spadku od swojego dziadka mieszkanie. Jako, że dziadek Jana nie postanowił, że mieszkanie stanie się częścią majątku wspólnego Jana i jego żony (o spadkach można przeczytać niżej), tedy mieszkanie stało się częścią majątku osobistego Jana. Jeśli Jan zdecyduje się wynajmować komuś to mieszkanie i na podstawie stosunku cywilnego mieszkanie będzie przynosiło dochody, wtedy staną się one częścią majątku wspólnego.

4. Środki zgromadzone na koncie rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków.

5. Inne rzeczy, które mogą wchodzić w skład majątku wspólnego, jednak z założenia są częścią majątku osobistego. Zostaną wskazane w następnej części.

Majątek osobisty

1. Przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej.

Przykład: Jan nabył telewizor dzień przed zawarciem małżeństwa. W takim wypadku telewizor będzie należał do jego majątku osobistego.

2. Przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił. 

Spadkodawca lub darczyńca może wskazać jako osobę „obdarowaną” małżonka albo też obojgu małżonków. Jeśli wskaże jednego z nich, wtedy uznaje się, że darowizna / spadek / zapis zostają włączone do majątku osobistego. Tylko przedmioty urządzenia domowego stają się na tej drodze częścią majątku wspólnego, chyba że darczyńca / spadkodawca postanowi inaczej.

Przykład: Jan otrzymał od dziadka darowiznę nieruchomości wraz z wyposażeniem. W takim wypadku nieruchomość staje się częścią majątku osobistego Jana, ale wyposażenie (czyli przedmioty urządzenia domowego – szafy, mikser etc.) staje się częścią majątku wspólnego Jana i jego małżonki. Gdyby wyposażenie miało się stać częścią majątku osobistego Jana, musiałoby to zostać zastrzeżone w umowie darowizny albo w spadku.

3. Prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej innym przepisom 

O ile udziały w spółce akcyjnej czy spółce z.o.o. są częścią majątku wspólnego, tak udziały w spółkach osobowych (spółka cywilna, jawna, partnerska, komandytowa i komandytowo – akcyjna) stanowią majątek osobisty małżonka. Tak więc majątkiem osobistym będą też wynikające z tego tytułu wierzytelności.

4. Przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków

Nie ma jasnej granicy między tym co służy wyłącznie zaspokajaniu potrzeb osobistych a co służy zaspokajaniu potrzeb wspólnych. Ważną cechą jest tutaj wyłączne korzystanie z przedmiotu przez jednego z małżonków. Mogą to być przedmioty służące do uprawiania sportu czy hobby.

5. Prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie

Są to prawa, które  przysługują jednej uprawnionej osobie i wraz z jej śmiercią wygasają (nie mogą wchodzić w skład spadku), jak dożywocie, służebności, alimenty czy użytkowanie oraz takie prawa, które z chwilą śmierci nie wygasają i mogą wchodzić w skład spadku, np. wierzytelność czy prawo pierwokupu.

6. a) Przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; b) nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość 

W tym wypadku w przypadku a) przedmioty zostają włączone do majątku osobistego a w przypadku b) do majątku wspólnego (mają zastąpić pensję wnoszoną do wspólnego majątku).

7. Wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków

Jak wspomniałem wcześniej, niezrealizowane wierzytelności wchodzą w skład majątku osobistego.

8. Przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków.

Nagrodami w tym sensie są wszelkiego rodzaju nagrody literackie, artystyczne, nagrody za udział w konkursach. Nie są nimi dodatkowe świadczenia pieniężne w postaci dodatkowego wynagrodzenia – np. premia w pracy. Tego typu dodatkowe świadczenia wchodzą w skład majątku wspólnego.

9. Prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy

Trzeba pamiętać, że w skład majątku osobistego wchodzą same prawa, natomiast pożytki pochodzące od tych praw będą wchodziły w skład majątku wspólnego.

Przykład: Jan napisał książkę i przysługują mu w związku z tym prawa autorskie. Książka została wydana i Jan otrzymał pieniądze z wydawnictwa. Pieniądze te będą stanowiły dochód z prawa, tak więc zostaną uznane za część majątku wspólnego.

10. Przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.



Michał Jezierski
Podwyżka w pracy - rady psychologa
SKOMENTUJ (31)
KOMENTARZE (31)
Gość We-Dwoje.pl/rok temu
Witam, mam pytanie żona była współwłaścicielem domu i ogrodu wraz z swoim wujem przed naszym ślubem, po kilku latach wuj zmarł na kogo przechodzi majątek dodam że mamy też dwoje dzieci proszę o informacje
Gość We-Dwoje.pl/rok temu
Jeśli mój mąż sprzeda nieruchomość (grunt rolny), działka była zapisana na niego już po ślubie, to pieniądze ze sprzedaży będą naszym wspólnym majątkiem czy nie? Proszę o odpowiedź.
Gość We-Dwoje.pl/rok temu
mój kuzyn dostał po dziadku mieszkanie komunalne - chyba przez zasiedzenie, mieszkanie to zamienił na mieszkanie w spółdzielni gdzie musiała się podpisać żona na jakims dokumencie, następnie mieszkanie to zostało sprzedane i za to małżonkowie kupili nowe - swoje - inne - czy coś jest majątkiem osobistym mojego kuzyna - bardzo proszę o podpowiedż
POKAŻ KOMENTARZE (31)