POLECAMY

Za co odpowiada Bank Centralny

NBP dba o bezpieczeństwo i stabilność naszych oszczędności. To jedna z najważniejszych instytucji w państwie. Dlaczego? Spróbujemy to wyjaśnić.

Za co odpowiada Bank Centralny fot. ARCHIWUM PAŃSTWOWE M. ST. WARSZAWY (3), M. SZYMAŃSKI (1)
Pierwszy na świecie bank centralny powstał w Szwecji. Miało to miejsce w XVII w. a dokładnie w 1668 r. Następny utworzono w Anglii. Na początku XIX w. banki centralne działały już w 20 państwach. W Polsce o potrzebie utworzenia takiego banku zaczęto mówić jeszcze w I Rzeczpospolitej podczas obrad Sejmu Czteroletniego – miał zajmować się emisją pieniądza – wtedy jednak nie podjęto żadnych decyzji w tej sprawie. Dopiero w 1828 roku dzięki staraniom ministra skarbu Franciszka Druckiego-Lubeckiego powstał Bank Polski, który działał 60 lat, do 1886 r., kiedy jego kompetencje przejął rosyjski Bank Państwowy.

W 1924 roku Sejm – realizując reformy Władysława Grabskiego (tzw. reformę walutową), utworzył Bank Polski. Funkcjonował on w formie prywatnej spółki akcyjnej, co miało gwarantować jego niezależność. Pierwszym posunięciem była wymiana marki polskiej na złotego. Działalność Banku Polskiego przerwał wybuch II wojny światowej (w ograniczonym zakresie kontynuował on działalność w Londynie, zarządzając aktywami zdeponowanymi w bankach zagranicznych i pomagając materialnie jeńcom).

Niezależny NBP

NBP powstał w 1945 r. Nadzór nad nim sprawował minister finansów. NBP nie tylko emitował pieniądze, ale też finansował wszystkie działy gospodarki. Do jego reformy doszło w 1987 roku – wyodrębniono wówczas z niego bank PKO. Rok później NBP został pozbawiony funkcji depozytowej i kredytowej (przejęło ją dziewięć banków państwowych powstałych na bazie oddziałów NBP). Od roku 1989 NBP stał się klasycznym bankiem centralnym, odpowiedzialnym za kondycję polskiego pieniądza. Pełną niezależność zapewniła mu konstytucja z 1997 r.

Aktualnie NBP jest członkiem Europejskiego Systemu Banków Centralnych. Przepisy Konstytucji oraz ustaw o Narodowym Banku Polskim i prawie bankowym gwarantują jego niezależność. To znaczy, że żaden inny organ państwa nie ma wpływu na jego decyzje.
Na czele NPB stoi prezes (obecnie jest nim prof. Marek Belka), wybierany przez Sejm na wniosek prezydenta na 6-letnią kadencję, który jest jednocześnie przewodniczącym Rady Polityki Pieniężnej i Zarządu NBP – dwóch pozostałych organów banku centralnego.

Narodowy Bank Polski pełni trzy podstawowe funkcje – jest:
- bankiem emisyjnym – tylko on ma prawo emitowania pieniędzy. Określa wielkość emisji i termin wprowadzenia pieniędzy do obiegu;
- bankiem banków – banki komercyjne mają w nim swoje rachunki. W razie potrzeby NBP udziela im jednodniowego kredytu, gdy mają zbyt małe zasoby pieniężne, przyjmuje też od nich depozyty, w tym tzw. rezerwy obowiązkowe (stąd nazwa „bank banków”);
- bankiem państwa – zarządza jego rezerwami walutowymi (lokując je w papiery wartościowe na całym świecie, tak aby przynosiły jak największe zyski). Zleca także spłatę odsetek od zaciągniętych przez państwo pożyczek i wykup państwowych papierów wartościowych. Prowadzi też rachunki rządu i centralnych instytucji państwowych oraz realizuje ich zlecenia płatnicze.

Na straży finansów

W dawnych czasach prawo emisji pieniądza miał władca. Bicie własnej monety było oznaką suwerenności, a przy tym źródłem dochodu – zyski z emisji pieniądza do dziś określa się mianem senioratu. Obecnie są to dochody państwa realizowane przez bank centralny. Biorą się stąd, że wartość stopu metali użytych do wybicia pieniędzy, jak też specjalnego papieru i farby drukarskiej stosowanych do wytworzenia banknotów jest mniejsza niż ich wartość nominalna.

Polityka pieniężna...

NBP, oprócz emisji pieniądza, dba też o jego stabilność, czyli utrzymanie wartości, która zależy od ilości pieniądza i jego ceny (czyli stóp procentowych)na rynku. Gdy pieniądza jest za dużo w stosunku do towarów, to łatwo o inflację. Dlatego bank centralny kontroluje jego ilość na rynku.

Polityka pieniężna prowadzona przez bank centralny ma na celu zapewnienie stabilności cen poprzez utrzymanie siły nabywczej pieniądza. Nie mając bezpośredniego wpływu na inflację, NBP oddziałuje na nią pośrednio – m.in. ustalając poziom stopy procentowej. Ta krótkoterminowa stopa jest traktowana jako podstawowa cena pieniądza w gospodarce. Decyzje w jej sprawie podejmuje Rada Polityki Pieniężnej. Ustalenie tej stopy ma na celu wywołanie oczekiwanej reakcji rynku, który określa własne stopy procentowe (w Polsce –WIBOR). To od nich zależy bezpośrednie oprocentowanie kredytów dla klientów banków.

Głównym celem polityki pieniężnej jest utrzymania inflacji na założonym poziomie (tzw. cel inflacyjny) – 2,5 proc. z możliwością odchylenia do jednego punktu procentowego w górę lub w dół. Rada dostosowuje stopy procentowe, tak by jak najbardziej zwiększyć prawdopodobieństwo osiągnięcia tego celu.

...i walutowa

NBP odpowiada też za politykę walutową. Od 2000 r. kurs złotego jest kursem płynnym i nie podlega żadnym ograniczeniom. Bank centralny nie określa z góry poziomu kursu złotego do innych walut. Zastrzega sobie jednak prawo do interwencji (poprzez sprzedanie lub kupienie waluty krajowej za walutę obcą), o ile uzna to za konieczne do realizacji celu inflacyjnego.

Edukacja ekonomiczna

Bank centralny prowadzi również działania mające na celu poszerzenie wiedzy o gospodarce w społeczeństwie. Służy temu np. darmowy internetowy Portal Edukacji Ekonomicznej NBP – http://www.nbportal.pl. Organizuje także tzw. „Dni Otwarte”, w czasie których ich uczestnicy mogą uzyskać informacje o działalności banku centralnego i jego historii. NBP realizuje też programy edukacyjne, m.in.:
-  Moje Finanse – ogólnopolski program edukacji finansowej młodzieży szkół ponadgimnazjalnych;
- Ekonomia na Co Dzień – dla uczniów i nauczycieli z gimnazjów. l Ekonomia w Szkole – program edukacji ekonomicznej dla nauczycieli ze szkół ponadgimnazjalnych.
Z programów edukacyjnych NBP korzysta 700 tys. uczniów i nauczycieli przedsiębiorczości.

Zadania Rady Polityki Pieniężnej

Rada Polityki Pieniężnej (RPP) to najważniejszy organ Narodowego Banku Polskiego. W jej skład wchodzi prezes NBP i dziewięciu członków powoływanych (po trzech) przez prezydenta, Sejm i Senat. Ich kadencja trwa 6 lat. Ta sama osoba nie może być wybrana ponownie.

Zgodnie z ustawą o NBP Rada:
1. Ustala corocznie założenia polityki pieniężnej i przedkłada je do wiadomości Sejmowi równocześnie z przedłożeniem przez Radę Ministrów projektu ustawy budżetowej;
2. Składa Sejmowi sprawozdanie z wykonania założeń polityki pieniężnej w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego;
3. Ustala wysokość stóp procentowych NBP;
4. Ustala zasady i stopy rezerwy obowiązkowej banków;
5. Określa górne granice zobowiązań wynikających z zaciągania przez NBP pożyczek i kredytów w zagranicznych instytucjach bankowych i finansowych;
6. Zatwierdza plan finansowy NBP oraz sprawozdanie z działalności NBP;
7. Przyjmuje roczne sprawozdanie finansowe NBP;
8. Ustala zasady operacji otwartego rynku.

Numizmaty

NBP zajmuje się nie tylko emisją pieniędzy, którymi posługujemy się na co dzień. Wydaje również banknoty i monety kolekcjonerskie upamiętniające, np. ważne wydarzenia i postaci związane ze światem sztuki, kultury, nauki.
- Monety kolekcjonerskie. Wykonuje się je z metali szlachetnych
– złota lub srebra. Niektóre z nich są dodatkowo zdobione, np. bursztynem lub cyrkoniami. Na pierwszej, wyemitowanej w 1966 r. monecie kolekcjonerskiej znalazł się wizerunek Mieszka I i jego żony Dąbrówki.
- Banknoty kolekcjonerskie. Pierwszy został wyemitowany przez Narodowy Bank Polski w 2006 r. Był to banknot z wizerunkiem Jan Paweł II o nominale 50 zł.

Zarówno monetami, jak i banknotami kolekcjonerskimi można posługiwać się jak obiegowymi pieniędzmi. Warto jednak pamiętać, że numizmaty osiągają na rynku kolekcjonerskim wartość znacznie wyższą od nominału.

Projekt jest dofinansowany ze środków NBP
NBP
 

SKOMENTUJ
KOMENTARZE (0)