Atopowe zapalenie skóry

Niestety, nie ma skutecznego lekarstwa na to schorzenie. Cała sztuka polega na przestrzeganiu zasad prawidłowego postępowania.

Atopowe zapalenie skóry
Szacuje się, że atopowe zapalenie skóry jest drugą co do częstości występowania chorobą dermatologiczną. Najczęściej dotyka dzieci, ale cierpią na nią również osoby dorosłe. Silny, uciążliwy świąd, wyprysk, zaczerwienienia, drobne ranki to typowe objawy tej choroby. Zmiany, które występują na szyi, twarzy lub odkrytych częściach ciała, sprawiają, że czujemy się brzydsze i mniej atrakcyjne.

Leczenie nie jest łatwe, bo wiele czynników często współistnieje ze sobą, np. silna suchość skóry, świąd, alergia kontaktowa, pokarmowa, wziewna, a także bardzo ważny czynnik – psychogenny. Brak jest również skutecznego lekarstwa, a działania często ograniczają się jedynie do profilaktyki i redukcji objawów. Sterydy, które przynoszą szybką poprawę, mają jednak szereg działań ubocznych. Często nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak ważne w przebiegu choroby są codzienne zabiegi pielęgnacyjne. Utrzymywanie odpowiedniego nawilżenia skóry jest bowiem warunkiem prawidłowego funkcjonowania jej naturalnej bariery ochronnej. Nawilżanie ogranicza wnikanie alergenów i zapobiega powstawaniu kolejnych zmian.

Co to jest AZS?
To choroba o podłożu alergicznym, czyli związanym z nadmiernym reagowaniem skóry na czynniki zewnętrzne. Charakterystyczne w jej przebiegu jest występowanie specyficznych zmian zapalnych z towarzyszącą suchością skóry i silnym świądem. U młodszych dzieci dominuje postać wypryskową AZS, u młodzieży częste są zmiany liszajowate, a u dorosłych dominuje typ świerzbiączkowy. Obszar objęty zapaleniem może być zaczerwieniony i opuchnięty, a na skutek wysuszenia naskórka może dochodzić do powstania białych płatków i pękania skóry. Czasem, w wyniku drapania swędzących zmian, mogą pojawić się sączące, podłużne ranki (tzw. przeczosy) i strupy. Zmiany, oprócz typowej lokalizacji w zgięciach podkolanowych i łokciowych, mogą pojawić się także w innych miejscach. U osób dorosłych najczęściej powstają na szyi, karku, w okolicach oczu i ust oraz na rękach. Znamienny dla choroby jest jej przewlekły charakter z okresami remisji i nawrotów.

Dlaczego chorujemy?
Brak jest jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Tak naprawdę nieznane są dokładne przyczyny ujawnienia się tej choroby. Potrafimy natomiast określić czynniki sprzyjające jej powstaniu. Jednym z najważniejszych są predyspozycje genetyczne. Dowiedziono, że osoby, w których rodzinie występowały lub występują choroby atopowe (czyli o podłożu alergicznym), znacznie częściej i łatwiej zapadają na AZS. Jeśli np. oboje rodzice cierpią na AZS, prawdopodobieństwo wystąpienia alergii u dziecka wynosi nawet 80 proc. Drugim czynnikiem są warunki środowiskowe, wpływające na rozwój choroby, np. alergeny, środki drażniące (przedostające się do organizmu drogą wziewną lub przez kontakt), stres itp.






Czy to na pewno AZS?
Ponieważ atopowe zapalenie skóry jest schorzeniem o niezwykle złożonym przebiegu, postawienie diagnozy bywa trudne. Aby ułatwić rozpoznanie AZS, został opracowany specjalny system klasyfikacji. Osoba chora na AZS powinna mieć trzy z czterech objawów zwanych większymi: charakterystyczny wygląd i miejsca zmian skórnych, świąd, przewlekły i nawrotowy charakter choroby oraz wywiad stwierdzający występowanie w rodzinie chorób o charakterze atopii. Objawom większym towarzyszą zazwyczaj tzw. objawy mniejsze, np. suchość skóry, natychmiastowe reakcje skórne, wczesny wiek wystąpienia zmian, zaostrzenie po zdenerwowaniu, spoceniu, kontakcie z wełną. Istnieją również takie postacie choroby, w których nie udaje się potwierdzić jej alergicznego podłoża. Wówczas czynnikiem warunkującym diagnozę jest tzw. defekt ektodermalny, czyli zaburzenia w syntezie, kluczowego dla prawidłowej syntezy ceramidów w skórze, kwasu gamma-linolenowego (chodzi o nieprawidłowe funkcjonowanie bariery naskórkowej).

Pielęgnacja to podstawa
Skóra osób cierpiących na AZS zazwyczaj jest mocno przesuszona. Często występuje wspomniany wyżej defekt ektodermalny. Dlatego niezwykle ważne jest intensywne nawilżanie skóry. Nie należy doprowadzać do jej przesuszenia, bo sucha skóra ze szwankującą barierą łatwiej przepuszcza alergeny wywołujące niepożądane reakcje. Z kolei długotrwały stan zapalny sprzyja uszkodzeniom bariery skórnej i koło się zamyka. Zawarte w balsamach, tłustych kremach i tzw. emolientach substancje tłuszczowe mogą częściowo uzupełniać lipidy nieprawidłowo funkcjonującej bariery skórnej. Jednak głównym mechanizmem ich działania jest tworzenie na powierzchni skóry tzw. okluzji, czyli warstwy zabezpieczającej przed utratą wody. Skóra staje się dzięki temu lepiej nawilżona, zwiększa się jej elastyczność i – co najważniejsze – zmniejsza się uczucie świądu. Niezmiernie istotne jest, aby jak najczęściej nawilżać skórę, a odkryte partie ciała – dodatkowo jeszcze kilka razy dziennie. Taka pielęgnacja pomaga w zdecydowany sposób zmniejszyć częstość i intensywność występowania zmian skórnych.

Błędne koło
U części osób w przebiegu choroby dochodzi do tzw. zakażeń wtórnych, najczęściej gronkowcem złocistym. Ponadto uszkodzona skóra jest bardziej podatna na infekcje. Ryzyko zakażeń zwiększa się wskutek drapania, które prowadzi do uszkodzeń skóry i toruje drogę chorobotwórczym patogenom. Broniący się organizm wytwarza substancje, tzw. mediatory zapalenia. Najważniejszy z nich – histamina zwiększa uczucie świądu i błędne koło się zamyka. W zakażeniu wtórnym często stosuje się antybiotyki (czasem w połączeniu ze steroidami).

Kiedy sięgać po sterydy?
Najpopularniejszymi lekami stosowanymi do zwalczania objawów są kortykosteroidy w postaci kremów lub maści. Działają one miejscowo, redukując ogniska zapalne. Powodują szybkie ustąpienie niechcianych zmian. Zmniejszają obrzęk, zaczerwienienie, łagodzą swędzenie i przyspieszają gojenie się skóry. Choć są skuteczne, mają liczne działania uboczne i w ich stosowaniu należy zachować wyjątkową ostrożność.

Dieta
Jeśli zauważyłaś pogorszenie stanu skóry po spożyciu określonego produktu, może to sugerować obecność alergii pokarmowej. Świąd, wyprysk, zaczerwienienie – tak skóra manifestuje swoje niezadowolenie ze spożycia alergenów. Najlepszą metodą potwierdzającą alergię jest poprawa stanu skóry po wycofaniu danego składnika z diety i pogorszenie po ponownym jego wprowadzeniu. W takim przypadku dobrze jest zrobić badania dodatkowe, tj.morfologię z rozmazem, oznaczenie ilości IgE (całkowitych immunoglobulin odpowiedzialnych za wystąpienie natychmiastowej reakcji alergicznej), wykonać testy skórne. Dla ułatwienia identyfikacji czynników szkodliwych zaleca się prowadzenie tzw. kalendarza alergika. Należy zapisywać w nim wszystkie posiłki i zmiany zachodzące w otoczeniu (np. pojawienie się w domu zwierząt). To bardzo ważne, bo reakcje na alergeny mogą występować z dużym opóźnieniem, nawet 2-tygodniowym. Do najczęściej uczulających pokarmów zaliczane jest mleko krowie i jego przetwory, białko jaja kurzego, cytrusy, kakao, orzechy, czekolada, ryby, owoce morza, białka zbóż. Ale tak naprawdę uczulać może praktycznie wszystko. Po zidentyfikowaniu szkodliwych składników pokarmu należy je wyeliminować z diety, która powinna być jednak zbilansowana. Oznacza to, że należy poszukać pokarmów zastępczych o takich samych wartościach odżywczych. Np. przy alergii na mleko należy stosować preparaty mlekozastępcze (popularnie zwane bezmlecznymi), a białko jaja kurzego można zastąpić białkiem zawartym w mięsie i jego przetworach. Przy czym należy unikać wszelkich produktów i potraw, które w swoim składzie zawierają szkodzący składnik. Wykluczając z diety mleko krowie, nie należy jeść również wołowiny, cielęciny oraz ciasta drożdżowego, do którego jest ono dodawane. Szczególnie kłopotliwa dieta bywa w przypadku uczulenia na przyprawy. Aby zminimalizować wystąpienie alergii, należy czytać skład surowcowy na opakowaniu żywności. – Alergia na wiele pokarmów, przy niezbilansowanej diecie, może prowadzić do niedoborów makro- i mikroskładników. W takim przypadku należy wybierać żywność wzbogaconą np. w witaminy lub stosować doustną suplementację (tabletki). – Jednak najpierw warto skonsultować się z lekarzem, bo zarówno brak, jak i nadmiar pewnych składników jest szkodliwy dla zdrowia – mówi dr Halina Weker. Bardzo ważne w AZS jest dostarczanie odpowiedniej ilości płynów, bo przez uszkodzony naskórek woda odparowuje szybciej. Dziennie należy wypijać minimum 1,5 l wody – źródlanej lub naturalnej mineralnej, niegazowanej.

Jak poradzić sobie z przeciwnikiem
Leczenie AZS jest długotrwałe, często bez widocznej szybkiej poprawy. Ponieważ wpływ na chorobę ma wiele czynników, ważna jest współpraca kilku specjalistów, począwszy od lekarza pierwszego kontaktu, poprzez dermatologa, alergologa, dietetyka a na psychologu skończywszy. AZS jest chorobą psychosomatyczną (na pojawienie się objawów duży wpływ mają emocje, głównie stres). To bardzo poważny problem, bo samo istnienie choroby wpływa niekorzystnie na psychikę. Chorym często towarzyszy poczucie bezradności, zwątpienia, kompleksy, drażliwość. Dochodzi do czegoś w rodzaju błędnego koła, bo stres powoduje powstanie zmian i świądu, a te z kolei są przyczyną kompleksów i stresu. Podejmując walkę z chorobą, trzeba uzbroić się w cierpliwość, bo przeciwnik jest trudny i nie daje łatwo za wygraną.
Unikaj:
1. Stresu
. Silne emocje zaostrzają przebieg choroby. Stosuj techniki relaksacyjne, możesz również wypróbować zioła uspokajające (o ile nie jesteś na nie uczulona). Na noc, gdy często zwiększa się uczucie świądu, czasem lekarz poleca leki antyhistaminowe, uspokajające i łagodzące świąd. Pomocna może być wizyta u psychologa, który powie Ci, jak radzić sobie z problemami dnia codziennego i nauczy technik odwracania uwagi od choroby.
2. Zakażeń skóry drobnoustrojami. Drapanie zwiększa ryzyko wystąpienia infekcji.
3. Detergentów – silnie podrażniają. Do mycia stosuj delikatne żele niezawierające mydła. Zrezygnuj z płynu do płukania tkanin.
4. Wełny i tkanin syntetycznych. Najlepsze są przewiewne, bawełniane ubrania.
5. Gwałtownych zmian temperatur.
6. Wszelkich czynników drażniących. Jeśli cierpisz na alergię pokarmową, przestrzegaj ścisłej diety. Jeżeli masz alergię na kurz, usuń z domu dywan, ciężkie zasłony, pluszowe zabawki i inne przedmioty, które mogą gromadzić kurz.
7. Intensywnego wysiłku fizycznego.
8. Kontaktu z kotami, psami i innymi zwierzętami futerkowymi.
9. Długich kąpieli w gorącej wodzie.
10. Dymu papierosowego. Jego duże stężenie silnie podrażnia skórę.
Pamiętaj:
1. Zawsze po kąpieli wetrzyj w skórę preparat nawilżająco-natłuszczający
. Ważne jest, aby zrobić to przed upływem trzech minut od wyjścia z wanny.
2. Żeby krótko obcinać paznokcie. Pomoże to uniknąć powstawania ranek na skutek zadrapań.
3. Temperatura w sypialni powinna być stała, stosunkowo niska.
4. O zbilansowanej diecie. Monotonia pokarmowa, niedobór witamin i mikroelementów mogą prowadzić do nasilenia objawów.

Pytania
- Do kogo należy się zgłosić w przypadku pojawienia się niepokojących objawów?
Najlepiej udać się do lekarza pierwszego kontaktu, który może skierować Cię do specjalisty, albo zgłosić się bezpośrednio do dermatologa.
- Jakie mogą być skutki uboczne stosowania sterydów?
Ich przewlekłe stosowanie może prowadzić do uzależnienia, którego konsekwencją jest posterydowe zapalenie skóry. Dlatego ważne jest, aby kortykosteroidy stosować ściśle wg wskazań lekarza, jak najkrócej i wyłącznie w ostrych stanach chorobowych.
- Czy jest jakaś alternatywa dla sterydów?
Tak, obecnie na rynku dostępne są leki, które nie niosą ryzyka uzależnień i nie mają działań ubocznych takich jak sterydy. Niestety, są one dość drogie. W celu złagodzenia drobnych zmian i w profilaktyce można poddać skórę naświetlaniom promieniami UV. Metoda ta często daje dużą poprawę, ale pod warunkiem że zmiany nie są zbyt duże.
- Czy istnieje szansa, że choroba minie bezpowrotnie?
Szansa taka istnieje zawsze, a w większości przypadków nasilenie choroby słabnie z wiekiem. Trzeba jednak brać pod uwagę, że ustąpienie przykrych objawów może mieć charakter czasowy, trwający nawet od kilku do kilkunastu lat.
- Czy mogę się opalać?
Intensywne opalanie nie jest zalecane przy AZS, ale nie oznacza to, że należy unikać słońca. Promieniowanie ultrafioletowe ma bowiem korzystny wpływ na stany zapalne skóry, ale nie w momencie wystąpienia bardzo silnych objawów. Wówczas światło słoneczne może przyczynić się do pogorszenia stanu, bo dodatkowo podrażni skórę.
- W jakim wieku mogą pojawić się pierwsze objawy?
Pierwsze objawy choroby pojawiają się najczęściej u dzieci poniżej 5. roku życia. Mogą jednak wystąpić w każdym wieku.
- Jakie preparaty należy wybierać do pielęgnacji?
Na rynku dostępnych jest mnóstwo różnych preparatów natłuszczająco-nawilżających dla osób ze skórą bardzo wrażliwą, alergiczną, a nawet specjalnie przeznaczone dla osób z AZS. Najlepiej wybierać te, które w nazwie mają: tłuste, półtłuste, hipoalergiczne. Warto również wzbogacić dietę o produkty zawierające duże ilości kwasów z grupy omega-3 i omega-6 (głównie kwas linolenowy), które mają ogromne znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania bariery skórnej. Bogatym źródłem tych kwasów są oleje roślinne i ryby.

- Czy mogę się malować?
Oczywiście. Jednak i tutaj najważniejsze jest to, aby dobrać kosmetyki, które nie będą wywoływały podrażnień i alergii.
- Jak leczyć zmiany wokół ust?
Zapalenie okołoustne często towarzyszy AZS. Niestety, nie ma skutecznej metody pozbycia się tej dolegliwości. Oprócz natłuszczania (np. wazeliną) i nawilżania skóry trzeba unikać kontaktu z substancjami alergizującymi i podrażniającymi. Dobrym sposobem jest picie przez słomkę oraz spożywanie owoców i warzyw w postaci drobno pokrojonych kawałeczków. Dzięki takim zabiegom substancje drażniące i wywołujące alergię nie będą miały kontaktu ze skórą wokół ust. To niezwykle ważne, ponieważ reakcja uczuleniowa powoduje dyskomfort wywołujący odruch oblizywania się, a ślina zawiera związki podrażniające. Zamiast oczekiwanej ulgi i poprawy następuje pogorszenie stanu.
- Czy przy alergii pokarmowej już zawsze będę skazana na restrykcyjną dietę?
Najprawdopodobniej nie. W okresach ustabilizowania choroby, kiedy nie ma ostrych ataków, można wprowadzać do diety poszczególne pokarmy. Najlepiej robić to stopniowo, zaczynając od jednego składnika. Niezwykle ważna jest dokładna obserwacja, bo któż zna lepiej nasz organizm niż my sami.
- Gdzie szukać dietetyka?
Jeśli w Twojej przychodni nie ma takiego specjalisty, najlepszym rozwiązaniem jest zgłoszenie się do prywatnej poradni żywieniowej. Zanim jednak to zrobisz, warto zapoznać się z literaturą traktującą o zasadach zdrowego żywienia. Dzięki niej łatwiej poradzisz sobie z prawidłowym komponowaniem posiłków.

Konsultacja:
Prof. dr hab. n. med. Sławomir Majewski, dermatolog, alergolog, kierownik Kliniki Dermatologii i Wenerologii AM w Warszawie.
Dr n. med. Ewa Chlebus, dermatolog, członek-założyciel Stowarzyszenia Lekarzy Dermatologów Estetycznych.
Dr Halina Weker, specjalistka w zakresie żywienia dzieci, kierownik Zakładu Żywienia Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie.
Dr n. med. Grażyna Rownicka, pediatra, klinicysta, pracownik Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie.


Anna Kozłowska/ Uroda



Czy karboksyterapia daje takie same efekty jak mezoterapia?
SKOMENTUJ
KOMENTARZE (26)
/2 lata temu
Trzeba unikać wszelkich czynników drażniących. Jeśli chodzi o ubiór to tylko ubranka bawełniane nic sztucznego tak aby skóra oddychała i nie pocila się. Trzeba dbać o higienę ale bardzo czeste kąpiele też nie są dobre. Do kąpieli należy dodawać emolientów a po kąpiel nawilżac skórę. Uważam że leki antyhistaminowe i glikosterydy należy stosować jak najrzadziej się tylko da. Ważne żeby zdrowo się odżywiać. Dobrze jest stosować probiotyki dla alergików jak latopic które mają pozytywny wpływ na układ odporności który jest kluczowy przy alergiach i atopowym zapaleniu skóry
/3 lata temu
A próbował ktoś z was kąpieli w solance bocheńskiej Salco? Słyszałam, że ma świtne właściwości antyseptycznie i wspomaga leczenie chorób skóry.
/3 lata temu
to samo :(
POKAŻ KOMENTARZE (23)